Compendium voor de Leefomgeving
613 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Emissie naar lucht, water en bodem

Belasting van het oppervlaktewater, 1990-2015

Voor de meeste stoffen is de belasting van het oppervlaktewater vrijwel hetzelfde als in 2014, waarbij moet worden opgemerkt dat in 2015 de cijfers van uit- en afspoeling niet zijn geactualiseerd.

Trend: belasting vanuit andere bronnen schommelt de laatste jaren

De grootste reducties in de belasting van het oppervlaktewater zijn behaald in de periode vóór 1990, vooral door maatregelen bij de industriële bronnen. Voor de meeste stoffen schommelt de belasting de laatste jaren wat. De belasting via de effluenten van de rioolwaterzuiveringsinstallaties is voor fosfor nog licht gedaald, maar voor stikstof en zware metalen licht gestegen vanwege een hogere aanvoer van afvalwater door meer neerslag in 2015. De atmosferische depositie vertoont ook jaarlijkse fluctuaties naar boven en naar beneden. Maar over het algemeen worden de verschillen tussen de jaren steeds kleiner.
De emissies naar oppervlaktewater vanuit de industrie zijn vrij stabiel.

Geen nieuwe cijfers voor uit- en afspoeling van bodems in 2015

Voor de nutriënten stikstof en fosfaat en voor de meeste zware metalen is de uit- en afspoeling van landbouw- en natuurbodems de belangrijkste bron. Deze is zeer gevoelig voor de variatie in de jaarlijkse neerslag en zorgt voor grote fluctuaties in de trend. Omdat deze gegevens voor 2014 en 2015 niet opnieuw zijn berekend, zijn de gegevens van 2013 door gekopieerd. Er kan op basis van data uit de Emissieregistratie geen uitspraak worden gedaan over de ontwikkeling in de laatste twee jaar.
Zie Belasting van het oppervlaktewater door landbouw en natuur, 1990-2015.

Toelatingen gewasbeschermingsmiddelen bepalen voornamelijk de trend

Voor de belasting van het oppervlaktewater met bestrijdingsmiddelen geldt dat voor 2005, 2010 en de laatste twee jaren cijfers zijn berekend. De gegevens over de belasting door landbouwkundig gebruik zijn afkomstig van de Nationale Milieu Indicator (NMI-versie 3), een gewasbeschermingsmiddelen-rekenmodel/database (Kruijne et al., 2012) en zijn gebaseerd op afzet- en gebruikscijfers. In totaal worden met de NMI voor ruim 200 gewasbeschermingsmiddelen de emissies berekend. Mogelijke trends hierin worden vooral bepaald door de gebruiksbeperkingen voor de specifieke middelen (toelatingsbeleid van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (CTGB, 2016)), maar evengoed door keuzes van het bedrijfsleven.
Voor het herbicide glyfosaat geldt dat een aanzienlijk deel van de belasting wordt veroorzaakt via het compartiment riolering en waterzuivering door de toepassing op verhardingen in het stedelijk groenbeheer. Het herbicide MCPA en het insecticide imidacloprid komen in het oppervlaktewater via gebruik in de land- en tuinbouw en via gebruik op verhardingen (MCPA) en door huishoudens (imidacloprid). Het herbicide terbutylazine wordt nagenoeg uitsluitend in de landbouw toegepast.
Vanaf maart 2016 mogen professionele gebruikers bij het stedelijk groenbeheer geen gewasbeschermingsmiddelen meer op een verharde ondergrond gebruiken. Dit zal normaliter de komende jaren in de emissiecijfers zichtbaar worden.
Zie ook Belasting van het oppervlaktewater door het gebruik van enkele gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw, 2005-2015

Belasting van oppervlaktewater door geneesmiddelen varieert

Door gebruik in huishoudens komen geneesmiddelen via het riool en de effluenten van rwzi's in het oppervlaktewater terecht. De trend verschilt per middel en is vaak direct gerelateerd aan het gebruik. Bij de pijnstiller Diclofenac, de bloeddrukverlager metoprolol en het antibioticum Azithromycine is een stijgende trend waarneembaar. Voor het anti-epilecticum Carbamazapine is geen duidelijke trend zichtbaar, terwijl bij het anti-diabetes middel Metformine de belasting duidelijk afneemt, maar dat komt ook door de afname van gemengde rioolstelsels en een zeer goede verwijdering in de rioolwaterzuivering.

Wat is inbegrepen in de belasting van het oppervlaktewater?

De belasting, ofwel de vervuiling die daadwerkelijk het oppervlaktewater bereikt, bestaat uit de rechtstreekse emissies naar oppervlaktewater vanuit bedrijven, huishoudens en diffuse bronnen, plus de overdrachten vanuit de andere compartimenten. Vanuit het compartiment riolering en waterzuivering zijn dat de lozingen van gezuiverd afvalwater door rioolwaterzuiveringsinstallaties en de lozingen vanuit overstorten en regenwaterriolen. Vanuit het compartiment bodem is dat de uit- en afspoeling vanuit landbouw- en natuurgronden en vanuit het compartiment lucht is dat de atmosferische depositie op oppervlaktewateren. Atmosferische depositie op de Noordzee en emissies van zeeschepen varend op het Nederlands deel van het Continentaal Plat (NCP) zijn niet meegenomen in de cijfers zoals die in deze indicator zijn gepresenteerd.

Maatregelen

Om de belasting van het oppervlaktewater te verminderen zijn de afgelopen decennia de meeste, relatief gemakkelijk te nemen maatregelen al genomen. De belangrijkste resterende bronnen zijn aanzienlijk lastiger om aan te pakken. Bij de landbouw duurt het lang voordat de effecten van genomen maatregelen zichtbaar zijn. Bij de aanpak van diffuse bronnen is er sprake van complexe regelgeving en veel emissieoorzaken. Vanaf maart 2016 mogen professionele gebruikers bij het openbaar groenbeheer geen gewasbeschermingsmiddelen meer op een verharde ondergrond gebruiken. De atmosferische depositie is voor een groot deel uit het buitenland afkomstig. Voor de aanpak van al deze bronnen is intensieve samenwerking op verschillende niveau's noodzakelijk: regionaal, nationaal en internationaal.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Belasting van het oppervlaktewater

Omschrijving

De belasting, ofwel de vervuiling die daadwerkelijk het oppervlaktewater bereikt, bestaat uit de emissies naar oppervlaktewater plus de overdrachten vanuit de overige compartimenten in de vorm van RWZI effluenten, overstorten, regenwaterriolen, uit- en afspoeling vanuit landbouw- en natuurgronden en de atmosferische depositie op oppervlaktewateren exclusief de Noordzee. Emissies, ofwel de vrachten verontreiniging die uit een bron vrijkomen, kunnen worden verdeeld in emissies naar het oppervlaktewater en emissies naar het rioolstelsel.

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek, in samenwerking met de Emissieregistratie (Rijksinstituut voor de Volksgezondheid en Milieuhygiëne, Planbureau voor de Leefomgeving, Centraal Bureau voor de Statistiek, Rijkswaterstaat-WVL, Deltares, Wageningen Universiteit-Alterra, TNO, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)

Berekeningswijze

Voor een uitgebreide beschrijving van de berekeningsmethoden wordt verwezen naar de methodebeschrijvingen op de website van de Emissieregistratie

Basistabel

Alle data opvraagbaar op Emissieregistratie

Geografisch verdeling

Nederland, provincie, stroomgebied, waterschap, afwateringseenheid

Andere variabelen

Belasting oppervlaktewater, bodememissies, emissies oppervlaktewater, luchtemissies, luchtemissies volgens IPCCIn totaal circa 300 stoffenCirca 1600 emissieoorzaken en circa 1000 (individuele) puntbronnen

Verschijningsfrequentie

In mei definitieve cijfers t-2

Achtergrondliteratuur

Methoden: op de website van Emissieregistratie achter Overzicht documentenBegrippen: op de website van Emissieregistratie achter Begrippenlijst

Opmerking

Atmosferische depositie op de Noordzee en emissies van zeeschepen varend op het Nederlands deel van het Continentaal Plat (NCP) zijn niet meegenomen in de cijfers.
Voor nadere uitleg over de begrippen emissies en belasting: zie: Belasting van en emissies naar water: begrippen en definities

Betrouwbaarheidscodering

Complex. Per bron of groep van bronnen is de betrouwbaarheidscodering te vinden in de factsheets op de website van de Emissieregistratie

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, Wageningen UR (2017). Belasting van het oppervlaktewater, 1990-2015 (indicator 0083, versie 18 , 2 oktober 2017 ). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.

CLO.nl is een samenwerkingsverband van PBL, CBS en Wageningen UR.