Compendium voor de Leefomgeving
677 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Bodem en grondwater

PAK-gehalten in de bodem

De PAK-gehalten in de Nederlandse landbouwgrond zijn bijna altijd lager dan de achtergrondwaarde. Ze overschrijden nergens de interventiewaarden.

  Benzo(a)pyreen1 Som PAK2    
  Absoluut3 Absoluut3 Relatief t.o.v. AW4 % overschrijding AW
Melkveehouderij-zand extensief 25 236 0,14 0
Melkveehouderij-zand intensief 25 212 0,14 0
Intensieve veehouderij-zand 16 157 0,10 0
Akkerbouw-zand 31 337 0,17 0
Melkveehouderij-veen 118 1002 0,26 0
Akkerbouw-zeeklei 24 184 0,12 0
Melkveehouderij-rivierklei 45 400 0,25 5
Melkveehouderij-zeeklei 26 217 0,14 0
Groenteteelt 19 167 0,11 0
Bollen 17 148 0,10 0
Diverse landbouw-löss (2003) 39 362 0,24 5
Bron: Bronswijk et al. (2003) en De Jong en Van der Hoek (2009). PBL/dec13 www.clo.nl/026304
1) Eén van de polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK).
2) Som van de 10 meest voorkomende polycyclische aromatische koolwaterstoffen.
3) Gemiddeld gehalte in de bovenste 10 cm van de bodem, uitgedrukt in μg/kg.
4) De achtergrondwaarde (AW) voor bodem is afhankelijk van het organische stofgehalte van de bodem; bij een hoog organische stofgehalte is de AW hoger. Een relatieve waarde t.o.v. AW hoger dan 1 betekent hoger dan de achtergrondwaarde. In het verleden werden streefwaarden (VROM, 2000) gebruikt. Deze zijn in 2008 vervangen door achtergrondwaarden (VROM en VW, 2007). Voor individuele PAK's is geen achtergrondwaarde vastgesteld, alleen voor de Som-PAK is een achtergrondwaarde beschikbaar.

Voorkomen PAK in de bodem

De gehalten aan polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) zijn het hoogst in het westelijk weidegebied (onderdeel van de categorie melkveehouderij op veen). Dit komt door de hoge atmosferische depositie van PAK en de aanwezigheid van zogenaamde 'toemaakdekken' (oude stadscompost met PAK-houdende steenkoolresten). Aangezien in dit deel van Nederland veel veengronden voorkomen, met een hoog organische stofgehalte, is de achtergrondwaarde (die afhankelijk is van het organische stofgehalte) ook hoog. Voor het totaalgehalte van de tien meest voorkomende PAK's liggen alle gemeten bedrijven in deze categorie dan ook onder de achtergrondwaarde voor PAK.
In de rest van Nederland vindt alleen in de categorieën Melkveehouderij-rivierklei en Diverse landbouw-löss op 5% van de bedrijven overschrijding plaats van de achtergrondwaarde voor het totaalgehalte van de tien meest voorkomende PAK's.

Beleid

Het beleid is er op gericht om op lange termijn nergens meer de achtergrondwaarde te overschrijden.

Relevantie

Hoge PAK-gehalten in de bodem van het landelijk gebied hebben een negatieve invloed op bodemecosystemen.

Methodiek

De gegevens zijn verzameld in het Landelijk Meetnet Bodemkwaliteit (LMB) in de periode 1993-1997 en voor het lössgebied in het jaar 2003. De PAK gehalten veranderen slechts langzaam zodat het gepresenteerde beeld nog actueel is.
Er zijn ook metingen uitgevoerd in de derde meetronde (2006-2010), vanwege onvoldoende betrouwbare organische stofgehalten kan van deze metingen de eventuele overschrijding van de achtergrondwaarden niet berekend worden.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

PAK-gehalten in de bodem

Omschrijving

Percentage waarnemingen boven de achtergrondwaarde per grondgebruik/grondsoort categorie

Verantwoordelijk instituut

RIVM

Berekeningswijze

De gegevens zijn afkomstig uit de eerste meetronde van het Landelijk Meetnet Bodemkwaliteit (1993-1997) en voor het lössgebied uit de tweede meetronde (1999-2003). De PAK-gehalten veranderen slechts langzaam zodat het gepresenteerde beeld nog actueel is.

Basistabel

Landelijk Meetnet Bodemkwaliteit (LMB)

Geografisch verdeling

Landbouwgrond in geheel Nederland, aangevuld met boslocaties

Andere variabelen

Naast de bodemlaag 0-10 cm ook analyses van bodemlaag 30-50 cm

Verschijningsfrequentie

Alleen oneven meetrondes van LMB, dus 1x per 12 jaar

Achtergrondliteratuur

http://www.rivm.nl/Onderwerpen/L/Landelijk_Meetnet_Bodemkwaliteit

Opmerking

Streefwaarden zijn in 2008 vervangen door achtergrondwaarden

Betrouwbaarheidscodering

B, betreft metingen

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, Wageningen UR (2013). PAK-gehalten in de bodem (indicator 0263, versie 04 , 18 december 2013 ). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.

CLO.nl is een samenwerkingsverband van PBL, CBS en Wageningen UR.