Compendium voor de Leefomgeving
613 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Natuurbeleid en natuurbescherming

Realisatie Natuurnetwerk - verwerving en inrichting, 1990-2015

Het areaal verworven gronden (inclusief functiewijziging) voor de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is per 1 januari 2016 toegenomen tot bijna 100.000 hectare. Er is eind 2015 ruim 78.000 hectare ingericht.

Uitbreiding en inrichting nieuwe natuur neemt geleidelijk toe

De oppervlakte verworven nieuwe natuur is sinds 1990 geleidelijk toegenomen. In 2015 is er binnen het natuurnetwerk 1747 ha nieuwe natuur bijgekomen via verwerving of functiewijziging met particulier beheer. In totaal is in datzelfde jaar 3141 hectare ingericht (IPO 2017). De voortgang is minder dan in 2014; toen is er 2281 ha verworven en ruim 8.436 hectare ingericht (IPO 2015). Provincies geven aan dat in de eerste jaren na de herijking de inrichting snel verliep omdat veel gronden al vóór 2011 waren aangekocht.

De grafiek van verwerving vertoont in 2013 een dip omdat toen als gevolg van de herijking van het natuurbeleid het natuurnetwerk is verkleind. Een deel van de voor 2013 verworven gronden kwam erbuiten te liggen. Met deze herijking is ook 1.367 hectare van de al eerder ingerichte gronden buiten de nieuwe begrenzing van het natuurnetwerk komen te liggen. De grafiek voor inrichting vertoont een dip in 2002 en in 2006. Een deel van de ingerichte gronden bleek na inventarisatie voor het project 'Nulmeting op kaart' nog niet te voldoen aan de geambieerde natuur en werd daardoor niet langer als voldoende ingericht te boek gesteld.

Particulier natuurbeheer door functiewijziging verloopt trager

In het Natuurpact maakt realisatie van nieuwe natuur door functiewijziging van gronden met particulier natuurbeheer deel uit van de ontwikkelopgave van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Hoewel met de wijziging in het natuurbeleid de specifieke taakstelling voor particulier natuurbeheer is vervallen, blijft het als instrument gehandhaafd. Het areaal met functiewijziging is per 31-12-2014 gegroeid tot 8.032 hectare. De realisatie van nieuwe natuur via functiewijziging verloopt de laatste jaren trager.

Wijzigingen in oorspronkelijk beoogde omvang natuurnetwerk

In 1990 was de omvang van de bestaande natuur in het NNN volgens het Rijk 435.500 hectare (LNV 1990). De toen beoogde uitbreiding, die in 2018 gerealiseerd moest zijn, was ca. 275.000 hectare groot. Deze uitbreiding werd vorm gegeven door nieuwe natuur (ca. 175.000 ha verwerving, inrichting en particulier natuurbeheer) en agrarisch natuurbeheer (ca. 100.000 ha). In het Natuurpact van september 2013 hebben Rijk en provincies hun nieuwe ambities om natuur in Nederland te ontwikkelen en te behouden vastgelegd voor de periode tot en met 2027 (EZ & provincies 2013). De meeste provincies hebben de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) herijkt en de naamgeving is veranderd naar Natuurnetwerk Nederland. Door de herijking maken, soms grote, delen van de vroegere EHS geen deel meer uit van het NNN. In de meeste provincies zijn natuurgebieden die buiten het NNN zijn komen te liggen, toegevoegd aan provinciale groene netwerken. Veelal geldt voor deze gebieden het beschermingsregime 'ja, mits', hoewel dit niet in alle provincies hetzelfde wordt ingevuld.
In deze gebieden zijn allerlei economische ontwikkelingen mogelijk mits er rekening wordt gehouden met natuurwaarden. In het NNN is het 'nee, tenzij'-regime uit de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) van kracht (IenM 2012).

Na de herijking is de omvang van het op kaart begrensde NNN teruggebracht naar circa 695.000 ha (exclusief grote wateren). Naast dit natuurnetwerk op het land zijn alle grote wateren, waaronder Waddenzee, IJsselmeer, Zeeuwse delta en Noordzee aangewezen als onderdeel van het NNN.

Tot 2027 gaan de provincies minimaal 80.000 hectare nieuwe natuur realiseren om het natuurnetwerk te versterken. Hiervoor moesten provincies in 2011 nog 40.000 hectare landbouwgrond verwerven of van functie veranderen (IPO 2015). Alle provincies hebben het NNN inmiddels planologisch begrensd en opgenomen in omgevingsplannen, omgevingsverordeningen, structuurvisies en ruimtelijke verordeningen. Van het nu begrensde NNN zal niet alles natuurgebied worden; een klein deel van het areaal is nog zoekgebied voor nieuwe natuur en een klein deel zal worden gerealiseerd met agrarisch natuurbeheer. Hoewel met de huidige provinciale plannen ruim in de gestelde opgave van 80.000 hectare is voorzien, is de verwachting dat verwerving en functiewijziging van gronden voor nieuwe natuur nog lastig zal worden omdat de medewerking van grondeigenaren vaak ontbreekt (PBL & WUR 2017).

Beleid Natuurnetwerk Nederland vergroot natuurgebieden

Behoud en herstel van biodiversiteit is een belangrijke (inter)nationale doelstelling van het natuurbeleid vanuit de Conventie voor Biologische Diversiteit, de EU-Vogel- en Habitatrichtlijn en de EU-biodiversiteitstrategie. Het realiseren en beheren van een samenhangend Natuurnetwerk Nederland (voorheen de Ecologische Hoofdstructuur; LNV 1990), is een van de belangrijkste pijlers van het Nederlandse natuurbeleid.

Het Natuurnetwerk Nederland is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden en werd in 1990 geïntroduceerd in het Natuurbeleidsplan van het ministerie van LNV. Het doel van het natuurnetwerk is de achteruitgang van het areaal aan natuur en van de biodiversiteit te stoppen door een samenhangend netwerk van natuurgebieden te creëren. Dit wordt gedaan door natuurgebieden te vergroten en met elkaar te verbinden door verwerving, inrichting en beheer van aangrenzende en tussenliggende landbouwgronden. Grote eenheden natuur zijn tevens gunstig om water- en milieucondities te verbeteren. Met het Natuurpact (2013) is de doelstelling voor verwerving en inrichting een verantwoordelijkheid van de provincies.

Referenties

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Realisatie Natuurnetwerk - verwerving en inrichting 1990 -2015

Omschrijving

Realisatie Natuurnetwerk Nederland (NNN) door middel van verwerving, functiewijziging en inrichting 1990 -2015. De indicator geeft het oppervlak aan verworven en ingerichte grond en particulier natuurbeheer ten behoeve van nieuwe natuur, verbindingen en natte natuur.

Verantwoordelijk instituut

Wageningen Environmental Research (Marlies Sanders)

Berekeningswijze

1. Bron cijfers:- Compendium: verwerving en inrichting tot 2010- Rapportage NOK 2010, 2011, 2012, 2013- Voortgangsrapportage natuur IPO 2015, IPO 2017- GIS-bestanden: Verwerving, inrichting en beheer (IPO 2014, 2015).Cijfers zijn met elkaar vergeleken en in een grafiek gezet.LET OP: De ruilgronden (= door Bureau Beheer Landbouwgrond verworven gronden) binnen de begrenzing zijn in tegenstelling tot het NOK niet meegeteld bij verworven gronden. Het is namelijk niet zeker of deze gronden ook worden ingericht. 2.Kaartcombinatie in GIS (Union) van:- De kaart van het NNN is onderdeel van de voortgangsrapportage natuur (IPO 2015). - Netto EHS 2005 onderdeel van de Nota Ruimte.- Alle rijkswateren zijn NNN maar staan niet op de NNN-kaart van het IPO. In 2005 waren ook alle rijkswateren EHS. De rijkswateren op de kaart zijn daarom overgenomen van de begrenzing van de netto EHS 2005 van de Nota Ruimte.

Basistabel

Zie tabblad figuurdata onder Download figuurdata

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

Geen

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

M.E. Sanders, G.W.W Wamelink, R.M.A. Wegman & J. Clement (2016). Voortgang realisatie nationaal natuurbeleid; Technische achtergronden van een aantal indicatoren uit de digitale Balans van de Leefomgeving 2016. WOt-technical report 79. WOT Natuur & Milieu, WUR, Wageningen.DLG (2010), Natuurmeting op kaart 2010. Utrecht: Dienst Landelijk Gebied. Idem 2011, 2012, 2013, 2014.IPO (2015), Natuur in de provincie. Eén jaar Natuurpact in uitvoering. Den Haag: Interprovinciaal Overleg.IPO (2017). Tweede Voortgangsrapportage Natuur. Natuurpact in uitvoering in 2015. Den Haag: Interprovinciaal Overleg.

Opmerking

De totale taakstelling voor particulier natuurbeheer was voor het natuurpact 42.771 ha, te realiseren in 2018. LET OP: De ruilgronden (= door Bureau Beheer Landbouwgrond verworven gronden) binnen de begrenzing zijn in tegenstelling tot het NOK niet meegeteld bij verworven gronden. Het is namelijk niet zeker of deze gronden ook worden ingericht.

Betrouwbaarheidscodering

C. Op basis van administratieve opgaven en GIS-bestanden

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, Wageningen UR (2017). Realisatie Natuurnetwerk - verwerving en inrichting, 1990-2015 (indicator 1307, versie 12 , 28 september 2017 ). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl. CBS, Den Haag; Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag/Bilthoven en Wageningen UR, Wageningen.

CLO.nl is een samenwerkingsverband van PBL, CBS en Wageningen UR.