Compendium voor de Leefomgeving
461 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Verzuring en vermesting

Stikstof- en fosfaatbalans voor landbouwgrond, 1980-2011

U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link bekijken.

De aanvoer en overschotten voor landbouwgrond van stikstof en fosfaat zijn tussen 1986 en 2011 sterk afgenomen. De aanvoer van deze stoffen gebeurt voornamelijk via dierlijke mest en kunstmest.

  1980 1986 1990 2000 2005 2008 2009 2010 2011*
                   
  kg N / ha              
Stikstof                  
Aanvoer 1) 447 508 429 399 350 326 316 320 322
w.v.                  
  dierlijke mest 190 241 210 213 191 188 183 188 188
  kunstmest 240 249 200 166 138 119 114 113 114
  overig 17 17 19 20 21 18 19 19 19
Afvoer 210 243 259 217 196 206 201 206 202
Overschot 237 265 170 182 154 120 115 115 119
                   
  kg P2O5 /ha 2)              
Fosfaat                  
Aanvoer 1) 160 176 160 126 110 92 80 97 94
w.v.                  
  dierlijke mest 115 128 114 89 79 75 71 77 73
  kunstmest 39 41 38 31 25 14 5 16 17
  overig 7 7 8 6 6 4 4 4 5
Afvoer 66 73 74 70 65 69 64 66 67
Overschot 94 103 86 57 45 23 15 31 28
 
Bron: CBS. CBS/sep12/0093
1) Exclusief depositie op landbouwgrond en ammoniakemissie uit dierlijke mest en kunstmest.
2) Omrekening fosfaat naar fosfor: 2,29 kg P2O5 is 1 kg P.
N.B. Gegevens 2011 zijn voorlopig.

Ontwikkeling aanvoer en overschotten

Tot de invoering van milieuwetten die voor een vermindering van de nutriëntenoverschotten moesten zorgen, steeg het gebruik van stikstof en fosfaat in de landbouw. In 1986 bereikte de aanvoer een maximum. Als gevolg van de Beschikking Superheffing (1984), de mestwetgeving (1987) en de verlaging van het fosfaatgehalte van krachtvoer is na 1986 de aanvoer van nutriënten via dierlijke mest gedaald. Aanvankelijk zijn vooral het gebruik en overschot van fosfaat sterk afgenomen. Na de invoering van het mineralenaangiftesysteem (MINAS) op 1 januari 1998 nam de aanvoer van stikstof via dierlijke mest versneld af. Ook het gebruik van stikstof-kunstmeststoffen is aanzienlijk verminderd na 1986.

Aanvoer en overschotten in 2011

Tussen 1986 en 2011 (voorlopig cijfer) is de aanvoer van stikstof gedaald met 37 procent en van fosfaat met 47 procent. De overschotten van deze stoffen zijn in deze periode verminderd met respectievelijk 55 en 73 procent. Ten opzichte van 2010 zijn de overschotten in 2011 (voorlopige cijfers) voor stikstof nauwelijks veranderd (toename van minder dan 1 procent vooral door een iets lagere afvoer met gewassen) en voor fosfaat met 3 procent afgenomen vooral als gevolg van een lagere aanvoer met dierlijke mest.

Afvoer

De afvoer met gewassen is behalve van de mate van bemesting en grondsoort ook afhankelijk van de weersomstandigheden. Jaarlijks kunnen de gewasopbrengsten door andere weersomstandigheden sterk van elkaar afwijken met als gevolg schommelingen in de overschotten.

Beleid

Tot 1998 heeft het mestbeleid zich vooral gericht op het terugdringen van het fosfaatgebruik. Om aan de Europese Nitraatrichtlijn te kunnen voldoen is in 1998 het mineralenaangiftesysteem (MINAS) ingevoerd. Deze is in 2006 vervangen door de nieuwe Meststoffenwet.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Stikstof- en fosfaatbalans voor landbouwgrond

Omschrijving

Ontwikkeling van de aanvoer (met dierlijke mest, kunstmest en overig), afvoer en overschot van de nutriënten stikstof en fosfor op landbouwgrond.

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Berekeningswijze

Het nutriëntenoverschot wordt bepaald door de aan- en afvoer van meststoffen. Voor de berekening van het mineralenoverschot worden gegevens gebruikt uit diverse CBS-statistieken zoals milieustatistieken (dierlijke mest, afvalwater, luchtemissies en afvalstoffen) en landbouwstatistieken (oogstraming en graslandgebruik). Ook is een deel van de basisgegevens afkomstig uit externe bronnen zoals Emissieregistratie, Planbureau voor de Leefomgeving, Landbouw-Economisch Instituut, Blgg en Agentschap NL. Tenslotte wordt informatie geput uit literatuuronderzoek en worden enkele bedrijven telefonisch en/of schriftelijk benaderd voor gegevensverstrekking.Meer informatie over de berekeningsmethode geeft het artikel Balansen van mineralen en zware metalen (CBS, 2006) en de website van de Emissieregistratie (meta-informatie) (Emissieregistratie, 2012).

Basistabel

Website van de Emissieregistratie (Emissieregistratie, 2012)

Geografisch verdeling

Nederland

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Balansen van mineralen en zware metalen (CBS, 2006) (korte methodenbeschrijving)Mineralen in de landbouw 1970-2010* (CBS, 2011)Website van de Emissieregistratie (Emissieregistratie, 2012)

Betrouwbaarheidscodering

C (schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd)

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2012). Stikstof- en fosfaatbalans voor landbouwgrond, 1980-2011 (indicator 0093, versie 13 , 5 september 2012 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.