Compendium voor de Leefomgeving
462 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Bodem en grondwater

Stikstofbalans van bodem en grondwater, 1986-2007

U bekijkt op dit moment een archiefversie van een afgesloten indicator. De actuele indicatorversie met de reden voor het afsluiten, kunt u via deze link bekijken.

Bijna 90 procent van de aanvoer van stikstof komt op landbouwgrond terecht, hoofdzakelijk via de toepassing van dierlijke mest en kunstmest. De aanvoer van stikstof op landbouwgrond is tussen 1986 en 2007 met ruim 35 procent afgenomen.

  1986 1990 2000 2004 2005 2006 2007*
               
  miljoen kg N          
               
Aanvoer landbouwgronden 1 090 971 822 717 702 709 698
Dierlijke mest 479 450 386 330 337 336 326
Kunstmest 492 401 330 289 269 277 277
Andere organische meststoffen 9 9 11 12 11 11 11
Atmosferische depositie 84 82 67 57 56 58 57
Overige aanvoer 26 29 28 29 29 27 27
               
Afvoer landbouwgronden 1 090 971 822 717 702 709 698
Afvoer gewassen (incl. gras) 489 497 414 413 384 361 370
Emissie naar water 1) 6 6 4 4 4 4 4
Uit- en afspoeling 2) 52 49 73 50 38 38 38
Ophoping (accumulatie) en denitrificatie 543 419 331 250 276 306 286
               
Aanvoer overige gronden 94 96 98 93 93 99 98
Lokale stortingen              
w.v. zuiveringsslib 5 7 3 1 1 0 0
  baggerspecie 7 6 3 3 3 3 3
  overig afval 9 11 22 22 22 22 22
Diffuse aanvoer              
w.v. atmosferische depositie 56 57 50 45 45 48 47
  overige diffuse aanvoer 17 15 20 22 22 26 26
               
Afvoer overige gronden 94 96 98 93 93 99 98
Uit- en afspoeling 2) 11 5 10 6 5 4 4
Ophoping (accumulatie) en denitrificatie 83 91 88 87 88 95 94
               
Bron: CBS (2008). CBS/MNC/sept08/0195
1) Emissies door het meemesten van sloten en lozingen in het spui- en drainagewater uit de glastuinbouw.
2) Modelberekening (STONE 2.3). Bron: Emissieregistratie (2008).

Aanvoer van stikstof

De aanvoer van stikstof op landbouwgrond is tussen 1986 en 2007 (voorlopig cijfer) met 36 procent gedaald. Van de totale aanvoer van stikstof naar de bodem komt bijna 90 procent op landbouwgronden terecht, hoofdzakelijk in de vorm van dierlijke mest en kunstmest.

Afvoer van stikstof

Van de aangevoerde hoeveelheid stikstof op landbouwgronden nemen de gewassen (inclusief gras) circa 55 procent op. De rest belast het milieu: door uit- en afspoeling komt stikstof terecht in het oppervlaktewater (circa 5 procent van het totaal), door denitrificatie in de lucht, en door accumulatie (ophoping) in bodem en grondwater. De hogere accumulatie in 2005, 2006 en 2007 (voorlopig cijfer) is het gevolg van een lagere afvoer via gewassen (gras) en een lagere uit- en afspoeling.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Stikstofbalans van bodem en grondwater

Omschrijving

Aanvoer, afvoer en accumulatie van stikstof in bodem en grondwater.

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Berekeningswijze

De accumulatie wordt bepaald door de aan- en afvoer van meststoffen. De afvoer met gewassen is behalve van de mate van bemesting en grondsoort ook afhankelijk van de weersomstandigheden. Jaarlijks kunnen de gewasopbrengsten door andere weersomstandigheden sterk van elkaar afwijken met als gevolg schommelingen in de accumulatie.Voor de berekening van de accumulatie worden gegevens gebruikt uit diverse CBS-statistieken zoals milieustatistieken (dierlijke mest, afvalwater, luchtemissies en afvalstoffen) en landbouwstatistieken (oogstraming en graslandgebruik). Ook is een deel van de basisgegevens afkomstig uit externe bronnen zoals Emissieregistratie, Planbureau voor de Leefomgeving, Landbouw-Economisch Instituut, Rijkswaterstaat-Waterdienst (voorheen RIZA), Blgg en SenterNovem. Tenslotte wordt informatie geput uit literatuuronderzoek en worden enkele bedrijven telefonisch en/of schriftelijk benaderd voor gegevensverstrekking.Meer informatie over de berekeningsmethode geeft het artikel Balansen van mineralen en zware metalen (CBS, 2006) en de website van de Emissieregistratie (meta-informatie) (Emissieregistratie, 2008).

Basistabel

StatLine: Stikstof en fosfor in Nederland (CBS, 2008b).Website van de Emissieregistratie (Emissieregistratie, 2008).

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

Aanvoer (landbouwgronden via kunstmest, dierlijke mest en atmosferische depositie, overige gronden via zuiveringsslib, baggerspecie en diffuse aanvoer), afvoer (met gewassen, uit- en afspoeling) en accumulatie in landbouwgronden en overige gronden.

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Balansen van mineralen en zware metalen (CBS, 2006) (korte methodenbeschrijving).Mineralen in de landbouw, 1990 - 2006* (CBS, 2008a).Website van de Emissieregistratie (Emissieregistratie, 2008).

Opmerking

Door een nieuwe verdeling van de emissies 'meemesten van sloten' en 'lozingen vanuit de glastuinbouw', zijn de cijfers vanaf 1986 gewijzigd ten opzichte van de vorige versie. Voorheen werden alle emissies door het meemesten van sloten en alle lozingen vanuit de glastuinbouw (zowel naar riool als naar bodem) gezien als 'Directe emissie naar water'. Nu zijn de lozingen vanuit de glastuinbouw naar de bodem in mindering gebracht bij deze emissies (Bron: Emissieregistratie), waardoor de emissie vanuit landbouwbodem naar water (post 'Emissie naar water') dus lager is geworden dan in eerdere versies van deze tabel. Hierdoor zijn in deze tabel voor alle jaren ook de accumulatiecijfers van stikstof in landbouwgronden gewijzigd ten opzichte van de vorige versie.

Betrouwbaarheidscodering

C (schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd).

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2008). Stikstofbalans van bodem en grondwater, 1986-2007 (indicator 0195, versie 10 , 4 september 2008 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.