Compendium voor de Leefomgeving
494 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Water en milieu

Temperatuur oppervlaktewater, 1910 - 2013

U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link bekijken.

De gemiddelde watertemperatuur van de grote rivieren is met bijna drie graden toegenomen in de afgelopen honderd jaar. De lozing van koelwater en de stijging van de lucht temperatuur zijn de belangrijkste oorzaken. Ook de temperatuur van kleinere wateren is toegenomen door klimaatverandering.

Toename van temperatuur in grote rivieren

Sinds 1910 is de gemiddelde watertemperatuur in de Rijn met 2,9 graden gestegen en in de Maas met 2,4 graden. Met deze stijging neemt ook het aantal dagen dat de temperatuur boven de 20 graden is, sterk toe, van ongeveer 20 naar ruim 80 nu. Ook komt nu de temperatuur al regelmatig boven de 25 graden. Het aantal dagen dat 's winters de temperatuur beneden de 5 graden komt, neemt sterk af. In sommige winters wordt deze lage temperatuur niet meer bereikt. In dezelfde periode is de gemiddelde temperatuurstijging van de lucht 1,7 ºC.

  Rijn bij Lobith Maas bij Eijsden
  1911-1920 2004-2013 1911-1920 2004-2013
Jaargemiddelde ºC 11,0 13,9 11,8 14,2
Aantal dagen/jaar
Lager dan 5 ºC 77 30 53 16
Hoger dan 20 ºC 22 84 32 86
Hoger dan 25 ºC 0 6 1 4

Ook toename van temperatuur in kleine wateren

In beken is de gemiddelde watertemperatuur sinds 1975 met 3/4 graad toegenomen. Beken hebben door de stroming van nature een lagere temperatuur dan kanalen of meren. De aanleg van stuwen en de lozing van rioolwatereffluent heeft ook bijgedragen aan de temperatuurstijging.

Oorzaak stijging watertemperatuur

De stijging van de watertemperatuur in de grote rivieren komt door de lozing van koelwater en de stijging van de luchttemperatuur. Ongeveer 2/3 deel van de stijging van de afgelopen eeuw komt door de toename van de lozing van koelwater. Als de watertemperatuur boven de 25 ºC is, leidt dat tot beperkingen in de lozing van koelwater. Sommige energiecentrales hebben koeltorens, maar het gebruik hiervan kost rendement (ook meer uitstoot van CO2).


Doelstelling temperatuur in KRW

Voor de meeste wateren geldt een norm (goede ecologische toestand) voor de maximale dagtemperatuur van 25ºC. Alleen voor het watertype 'langzaam stromende bovenlopen' geldt een maximale temperatuur van 18 ºC, maar deze norm is bij verschillende waterlichamen verhoogd tot 20 of 25ºC (goede ecologische potentie). De watertemperatuur is onderdeel van de fysisch-chemische beoordeling van de KRW.

Het water in de grote rivieren wordt gebruikt als koelwater voor elektriciteitscentrales. Voor het lozen van koelwater in rivieren zijn de normen dat het water maximaal 3ºC mag opwarmen tot een maximum van 28 ºC met uitzondering van de mengzone. In de mengzone mag de temperatuur toenemen tot 30ºC, waarbij de mengzone maximaal 25% van het dwarsprofiel beslaat. Voor kanalen, estuaria en de Noordzee gelden iets andere eisen.
De maximale temperatuur van 28ºC geldt voor water voor karperachtigen. Voor water voor zalmachtigen geldt een maximum van 21,5 ºC. Van de grote rivieren was alleen de Grensmaas hiervoor aangewezen, maar vanwege de lage rivierafvoer en de hoge temperaturen is deze functie niet meer toegekend in de huidige beoordeling. Voor de drinkwater innamepunten geldt een maximum temperatuur van 25 ºC.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Temperatuur oppervlaktewater

Omschrijving

De temperatuur van het oppervlaktewater in de Rijn en de Maas nemen toe door de klimaatverandering en de lozing van koelwater. In beken en vennen neemt de watertemperatuur toe door klimaatverandering.

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving

Berekeningswijze

Deze resultaten zijn gebaseerd op de dagelijkse metingen van Rijkswaterstaat. De trends zijn berekend met het model Trendspotter.
De gegevens van beken zijn afkomstig van de gegevens van de waterschappen. deze zijn gebaseerd op 1 meting per maand.

Basistabel

Informatie van de grote rivieren is gedownload van waterbase

Geografisch verdeling

Nederland

Verschijningsfrequentie

Onregelmatig

Achtergrondliteratuur

Visser, H. (2004). Estimation and detection of flexible trends. Atmospheric Environment 38, pag. 4135-4145

Opmerking

De gegevens van de Maas zijn afkomstig van meetpunt Borgharen en Eijsden. De meetwaarden van Borgharen zijn gecorrigeerd zodat ze overeenkomen met de gegevens voor Eijsden. De 8-uur waarden van Lobith zijn gecorrigeerd naar het etmaal gemiddelde.

Betrouwbaarheidscodering

B. Schatting gebaseerd op een groot aantal (zeer accurate) metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2014). Temperatuur oppervlaktewater, 1910 - 2013 (indicator 0566, versie 02 , 3 juni 2014 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.