Compendium voor de Leefomgeving
462 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Klimaatverandering

Vinddatum eerste kievitsei in Friesland, 1901-2020

Het eerste kievitsei is de afgelopen honderd jaar steeds vroeger in het jaar gevonden. Klimaatverandering lijkt hierbij een belangrijke factor.

Eerste kievitsei steeds vroeger

Het eerste kievitsei wordt in Friesland steeds vroeger in het jaar gevonden (eerste tabblad). Friesland is bekend om de cultuur van het zoeken en rapen van kievitseieren. Sinds 2015 is het rapen van kievitseieren echter verboden (zie verder). Hoewel in andere provincies minder intensief wordt gezocht, worden in sommige jaren de eerste kievitseieren buiten Friesland gevonden, zie hiervoor onder 'Download data'.

Klimaatverandering en intensivering van de landbouw

De vervroeging van de eileg komt waarschijnlijk vooral door het warmer worden van het klimaat. De gemiddelde jaartemperatuur neemt al ruim 100 jaar toe, maar vooral sinds de jaren '70 is sprake van een versnelde toename. De temperatuurveranderingen verschillen per seizoen. In de periode februari/maart is vanaf ongeveer 1960 sprake van een duidelijke stijging (tweede tabblad). Door de hogere temperaturen komt het groeiseizoen eerder op gang en vinden de kieviten eerder voedsel en dekking in de weilanden (Both et al. 2005). De intensivering van de landbouw speelt ook een rol. Door de verhoging van de mestgift op grasland en door ontwatering komen de bodemprocessen nog eerder op gang, komt de grasgroei sneller op gang en kan het land eerder worden beweid en gemaaid (Beintema et al. 1985, 1995).

Zoeken en rapen eieren

De kievit wordt beschermd door de Europese Vogelrichtlijn en ook door de Wet natuurbescherming. De Wet natuurbescherming verbiedt (net als haar voorganger de Flora- en Faunawet) het rapen van de eieren. Provincies hebben de bevoegdheid om onder voorwaarden ontheffing van dit verbod te verlenen aan organisaties van vogelbeschermers. Friesland gebruikte die bevoegdheid om het zoeken en rapen van kievitseieren nog toe te staan. In januari 2015 werd echter de door het college van gedeputeerde staten van Fryslân verleende ontheffing door de rechter vernietigd. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bepaalde dat eerst vast zou moeten staan dat de kievit zich in een 'gunstige staat van instandhouding' bevindt, alvorens een dergelijke ontheffing kan worden afgegeven en dat dit onvoldoende was onderzocht. Uit nader onderzoek bleek vervolgens dat de staat van instandhouding ongunstig was (Teunisssen et al. 2015). Nadat eerst het rapen werd verboden, werd - om verstoring te voorkomen - in 2017 ook het eierzoeken verder aan banden gelegd. Er mogen alleen nog nesten worden gezocht door erkende en geregistreerde nazorgers die de gevonden nesten ook daadwerkelijk beschermen.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Vinddatum eerste kievitsei in Friesland

Omschrijving

Vinddatum eerste kievitsei van 1900-2019

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek

Berekeningswijze

De meeste gegevens over de vinddatum van het eerste kievitsei zijn afkomstig van een artikel in het tijdschrift Ardea (2004). Het betreft de data van de vondst van het eerste kievitsei in Friesland. In de loop der jaren werd er steeds meer buiten Friesland naar het eerste kievitsei gezocht. Om het effect van vervroeging door dit verschijnsel uit te sluiten, zijn alleen de gegevens van de provincie Friesland gebruikt en niet die van heel Nederland. Latere vinddata (na 2003) zijn afkomstig van nieuwsberichten in dagbladen en op internet.

De jaren 1913 t/m 1918 in bovenstaand artikel zijn onjuist, ze zijn m.b.v. de auteurs verbeterd.

De vinddatum voor 2001 is onbekend vanwege de Mkz-crisis. De datum is bijgeschat door het gemiddelde te nemen van de vinddata van 2000 en 2002.

De stippen in beide figuren zijn de meetwaarden. Door deze meetwaarden is met behulp van het programma TrendSpotter (Visser 2004) een flexibele trend berekend (de doorgetrokken lijn). Het gekleurde vlak geeft het 95% betrouwbaarheidsinterval van de trendlijn aan.

Basistabel

Zie tabblad 'kievitsei Friesland' dan wel 'temperatuur Nederland' onder download figuurdata. Op het tabblad 'kievitsei Nederland' staat een afzonderlijke tabel met de vindplaatsen en data van Nederland.

Geografisch verdeling

Friesland

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Visser, H. (2004). Estimation and detection of flexible trends. Atm. Environment 38: 4135-4145.

Opmerking

De gegevens voor de vinddata voor het eerste kievitsei in Nederland zijn afkomstig van krantenartikelen (http://kranten.delpher.nl), de Enkhuizer Almanak en Both et al. (2015).

Betrouwbaarheidscodering

D. Schatting, gebaseerd op een aantal metingen, expert judgement, een aantal relevante feiten of gepubliceerde bronnen terzake.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2020). Vinddatum eerste kievitsei in Friesland, 1901-2020 (indicator 1118, versie 16 , 12 maart 2020 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.