Landschap

Nationaal Landschap Graafschap

U bekijkt op dit moment een archiefversie van een afgesloten indicator. De actuele indicatorversie met de reden voor het afsluiten, kunt u via deze link bekijken.

In de Graafschap liggen landgoederen temidden van gaaf, kleinschalig boerenland met verspreide gehuchten en boerderijen. De natuurlijke landschapsstructuur bestaat uit een afwisseling van dekzandruggen en vlaktes, en van oost naar west gelegen beekdalen.

Kernkwaliteiten

De Graafschap, gelegen tussen Zutphen, Lochem en Ruurlo, is een kampenlandschap met veel landgoederen en een bijzondere waterhuishouding. De indicatoren voor kernkwaliteiten die medesturend zijn voor de gebiedsontwikkeling in de Graafschap zijn:

Historische landschapselementen

Het reliëf van de Graafschap is in grote lijnen ontstaan in de ijstijden. De stuwwal van Lochem is daarvan de meest duidelijke getuige. Verder was het gebied na de ijstijden vooral een onsamenhangende afwisseling van dekzandruggen en -koppen, en vlakten en laagten. Hierdoor bleef het regenwater op allerlei plaatsen staan en ontbraken grote doorgaande beken. Bij de ontginning van de Graafschap is een sterk door de mens gevormde waterhuishouding ontstaan. Veel beken zijn door gegraven lopen met elkaar verbonden, zoals de Berkel en de Baakse Beek. Ook hebben veel beken een kunstmatig verloop gekregen om het ietwat zure regenwater af te voeren, maar ook om het kalkrijke beekwater te kunnen gebruiken om de landerijen te bevloeien. Er zijn verschillende aanwijzingen dat in het gebied vloeivelden hebben bestaan. Ook werden de waterlopen omgeleid en gestuwd om watermolens te kunnen aandrijven en waterpartijen rond kastelen en landgoederen te voeden. In de vorige eeuw hebben deze elementen van de waterhuishouding hun functie verloren, omdat de nadruk sterk op het vergroten van de waterafvoer kwam te liggen. Het beekverloop werd aangepast, bevloeiing werd vervangen door bemesting en de voeding van waterpartijen en watermolens werd problematisch. VISTA Landscape and Urban Design heeft in opdracht van Waterschap Rijn en IJssel een ontwerpstudie uitgevoerd hoe het kenmerkende watersysteem in oude luister kan worden hersteld. Op de interactieve kaart is aangegeven welke beeklopen, inundatiegebieden en moerasbossen hersteld kunnen worden.

Andere kenmerkende sporen van de ontginningsgeschiedenis van de Graafschap zijn de kampen en essen (een kamp is een zogenaamde éénmans-es). Op de interactieve kaart zijn alleen de goed herkenbare kampen en essen aangeduid. Dit zijn duidelijk hogerliggende percelen die vrijwel geheel omgeven worden door een begroeide steilrand. Deze percelen zijn al herkenbaar op de topografische kaart uit 1900. Bovendien is de bodem van de es opgehoogd door plaggenbemesting, wat af te leiden is uit de enkele decimeters tot één meter dikke, sterk humeus en donker gekleurde bovengrond. Acht procent van het gebied is als goed herkenbare essen te beschouwen. Hiervan heeft de Provincie Gelderland een kwart aangemerkt als waardevol open gebied.

Tot slot kent de Graafschap veel goed bewaarde landgoederen en buitenplaatsen, zoals Kasteel Hackfort, Huize Ruurlo en Kasteel Verwolde. Kenmerkende elementen zijn naast de historische gebouwen, zoals kastelen en watermolens, de met oude bomen omzoomde lanen en waterpartijen.

Kleinschalig, groen karakter

De Graafschap heeft relatief veel bossen, bosjes, bosstroken en houtwallen (24,3% van de totale oppervlakte). Belangrijkste boscomplexen zijn de heidebebossingen van het Grote Veld en de Lochemerberg. Relatief veel opgaande begroeiing ligt op de vele landgoederen. Daarnaast komen er nog veel bomenrijen voor. Landgoederen die voor ongeveer de helft uit opgaande begroeiing bestaan zijn Ampsen, de Kieftskamp, het Zelle en Ontstein. Door de vele opgaande begroeiing heeft het gebied een kleinschalig karakter: 65% van het gebied is (vrij) kleinschalig. Ook de open ruimten van de goed herkenbare kampen en essen zijn klein omdat het veelal om eenmansessen gaat. De openheid van de kampen en essen staat hier niet onder druk van boomkwekerijen zoals in Het Groene Woud en in minder mate Noordoost-Twente.



Kengetallen schaal en groen karakter Nationaal Landschap Graafschap (peiljaar 2006)
  Oppervlakte
  Totaal (ha) Totaal (%) Essen & Kampen (%) Waardevolle open gebieden (%)
Nationaal Landschap Graafschap 20 046   1 522 ha 370 ha
w.v. (Vrij) kleinschalig gebied 12 999 64,8 75,7 75,9
  (Half) open gebied 2 873 14,3 18,4 16,6
  Bebouwing* 212 1,1 1,0 1,0
  Groen karakter 5 241 26,1 7,3 1,0
  w.v. lijnvormige beplanting 596 493 m 29,8 m/ha 11,9 m/ha 17,3 m/ha
    boomgaarden 16 0,1 0,0 0,0
    boomkwekerijen 52 0,3 0,4 0,2
    overige opgaande begroeiing 4 875 24,3 6,3 10,8
* Uitsluitend gebouwen en huizen uit de TOP10 exclusief erven, tuinen, paden, wegen die binnen de bebouwde kom voorkomen

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Kernkwaliteiten van het Nationaal Landschap Graafschap

Omschrijving

De indicatoren van kernkwaliteiten zijn: 1. Historische landschapselementen van het kenmerkende waterhuishoudingsysteem, landgoederen, kampen en essen. 2.Kleinschalig landschap met groen karakter.

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving, Alterra - Wageningen UR

Berekeningswijze

1: GIS-bestanden van Alterra, RACM (Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten), VISTA Landschape and Urban Design en de Provincie Gelderland zijn aangevuld, geactualiseerd en omgezet naar polygonen op schaal 1:10.000 op basis van TOP10, luchtfoto's 2006, en AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland).2: Gegevens over bebouwing en opgaande begroeiing uit de TOP10 zijn geactualiseerd aan de hand van luchtfoto's 2006. Schaalklassen zijn berekend met behulp van het model KELK (Roos-Klein Lankhorst et al., 2004)

Basistabel

Zie berekeningswijze

Geografisch verdeling

Nationaal Landschap

Andere variabelen

Zie berekeningswijze

Verschijningsfrequentie

Wanneer relevant.

Achtergrondliteratuur

Roos-Klein Lankhorst, J., S. de Vies, J. van Lith-Kranendonk, H. Dijkstra & J.M.J. Farjon (2004). Modellen voor de graadmeters landschap, beleving en recreatie: Kennismodel Effecten Landschap Kwaliteit KELK, Monitoring Schaal , BelevingsGIS. Planbureaurapporten 20. Natuurplanbureau, Vestiging Wageningen.

Opmerking

Nulmeting

Betrouwbaarheid

Integrale enquete.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2009). Nationaal Landschap Graafschap (indicator 1488, versie 01 , 19 maart 2009 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.