Milieubelastingdruk voor huishoudens, 2001-2024

Milieubelastingen en milieuheffingen

Milieubelastingen gaan naar de algemene middelen van de overheid en zijn vooral gekoppeld aan het bezit en gebruik van auto’s of motoren en energieverbruik. Milieuheffingen dienen ter bekostiging van specifieke milieudoeleinden. Daarbij zijn afvalstoffenheffing, reinigingsrechten en rioolrechten de belangrijkste posten. 

Huishoudens betalen relatief veel

In 2024 betaalden huishoudens, bedrijven en (in mindere mate) niet-ingezetenen de Nederlandse overheid 31,1 miljard euro aan milieubelastingen en -heffingen, inclusief de vermindering op energiebelasting. De vermindering op energiebelasting, die altijd op de energierekening staat, is volgens de nationale rekeningen geen belasting, maar de cijfers voor milieubelastingen en -heffingen gaan uit van daadwerkelijk betaalde bedragen.

Het grootste deel van deze milieubelastingen en -heffingen wordt geïnd bij huishoudens. Het aandeel van de huishoudens schommelde tussen 2001 en 2022 tussen de 58 en 62 procent (inclusief de vermindering op energiebelasting). In 2022 was er tijdelijk lager tarief op de energiebelastingen in de eerste schijf voor kleinverbruikers, en een forse vermindering op de energiebelasting. Hierdoor daalde het aandeel van de huishoudens naar bijna 50 procent. Daarna steeg hun aandeel weer naar 54,7 procent van in 2024, ofwel een bijdrage van 17,0 miljard (inclusief de vermindering op energiebelasting). Bedrijven betaalden toen netto 13,7 miljard, en niet-ingezetenen 340 miljoen.

Rekening stijgt weer voor huishoudens

De bruto belastingdruk voor een huishouden was in 2024 gemiddeld 2532 euro aan milieubelastingen en -heffingen. Door de vermindering van energiebelasting hoefden zij iets minder te betalen, netto 2031 euro. Per huishouden werd netto ruim 10 procent meer uitgegeven dan in 2023. 

De energiegerelateerde belastingen omvatten ondermeer de energiebelasting en de accijns op benzine en diesel. In 2022 daalden deze belastingen sterk tot 321 euro per huishouden. Ter compensatie voor sterk gestegen energieprijzen was er toen een forse tijdelijke vermindering op energiebelasting, een tijdelijke verlaging van tarieven energiebelastingen in de eerste schijf, en een verlaging van de brandstofaccijnzen. Daarna stegen de belastingen weer, naar 636 euro in 2024. De rekening voor energiebelasting en Opslag Duurzame Energie (ODE) was gemiddeld 145 euro inclusief de vermindering op energiebelasting. De korting op de accijns, die wel in stand werd gehouden, heeft niet voorkomen dat de afgedragen accijns toch is gestegen tot 486 euro per huishouden in 2024. 

Daarnaast stegen ook de overige milieubelastingen en -heffingen op vervoer, vervuilende activiteiten en grondstoffengebruik. In 2024 waren de motorrijtuigenbelasting (650 euro per huishouden) en de belastingen en heffingen op vervuilende activiteiten (bijna 600 euro) in dezelfde orde van grootte als de energiebelasting en ODE (bijna 650 euro exclusief vermindering op energiebelasting) en accijns (486 euro). De belastingen op vervuiling betroffen vooral de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten (240 euro), rioolrechten (bijna 200 euro) en waterverontreinigingsheffing (rond 150 euro). Er was maar één belasting actief op grondstoffengebruik, namelijk de leidingwater- en grondwaterbelasting met bijna 40 euro per huishouden in 2024.

Rekening per huishouden fors hoger sinds eeuwwisseling

Om het milieu te sparen zijn de huishoudens sinds de eeuwwisseling fors zwaarder belast. De gemiddelde netto uitgaven van huishoudens aan milieubelastingen en -heffingen waren in 2024 met 2031 euro 35 procent hoger dan in 2001 (1506 euro). In recente jaren zijn er wel grote schommelingen te zien. In 2020 daalden de uitgaven aan milieubelastingen- en heffingen door de effecten van coronamaatregelen, om na de lockdowns weer te stijgen in 2021. In 2022 was er de tijdelijke forse verlaging dankzij de steunmaatregelen tegen de hoge energieprijzen.