Luchtverontreiniging tijdens de jaarwisseling, 1994-2025

Concentratiepiek jaarwisseling 2025 vergelijkbaar met eerdere jaarwisselingen

Kort na de jaarwisseling van 2024/2025 bedroeg de gemeten fijnstofconcentratie gemiddeld over stations in stedelijk gebied 209 µg/m³, zoals figuur ‘Concentratie fijnstof rond de jaarwisseling, 2024/2025’ laat zien. De piek in de uurgemiddelden van de gemeten fijnstofconcentraties was bij de jaarwisseling van 2024/2025 vergelijkbaar met die in andere jaren met vergelijkbare meteorologische omstandigheden, zoals blijkt uit de figuur ‘Stedelijke concentratie fijnstof vlak na jaarwisseling’. Tijdens de jaarwisseling 2024/2025 werd de hoogste concentratie in Den Haag gemeten. Deze bedroeg 908 µg/m³.

Jaarlijkse variatie

De gemeten piek in fijnstofconcentratie tijdens de jaarwisseling varieert van jaar tot jaar, zoals uit de figuur ‘Stedelijke concentratie fijnstof vlak na jaarwisseling’ blijkt. Deze variatie wordt veroorzaakt door de verschillen in de hoeveelheid en het type vuurwerk dat wordt afgestoken en door de meteorologische omstandigheden. De uitstoot van fijnstof door het afsteken van vuurwerk in Nederland was tijdens de jaarwisseling 2022/2023, het meest recente jaar waarvoor emissies zijn gerapporteerd, vergelijkbaar met uitstoot van 2019 (Emissieregistratie, 2025). 

Bij zwakke wind, zoals tijdens de jaarwisseling 2007/2008, zijn concentraties door een geringere verspreiding (sterk) verhoogd. Forse wind, zoals tijdens de jaarwisseling 2017/2018, zorgt voor sterke verspreiding van deeltjes met lagere concentraties tot gevolg. Als het regent, zoals in het zuiden van het land bij de jaarwisseling 2018/2019, slaat een substantieel deel van fijnstof neer.

Tijdens de jaarwisseling 2024/2025 waaide het krachtig (ca. 11 m/s) waardoor de gemiddelde piekconcentratie in stedelijk gebied relatief laag was. 

Vuurwerk: een bonte verzameling chemicaliën

Vuurwerk is samengesteld uit een zuurstofleverancier, vaak kaliumnitraat (KNO₃), en brandstoffen, meestal koolstof (C) en zwavel (S). Geluidseffecten worden door speciale constructies en de toevoeging van bepaalde chemicaliën verkregen.
Voor de gewenste kleureffecten bij siervuurwerk wordt een scala aan stoffen gebruikt.
Voorbeelden hiervan zijn lithium- en strontiumverbindingen voor een rode kleur, calciumverbindingen voor geel, natrium voor oranje, bariumverbindingen voor groen, koperverbindingen voor blauw, mengsels van strontium- en koperverbindingen voor paars en aluminium, titanium en magnesium voor zilver. Ook worden wel hittebestendige organische kleurstoffen toegepast. 

Consumentenvuurwerk heeft een aanzienlijke bijdrage aan de totale metaalemissies naar de lucht. Het is nagenoeg de enige bron van uitstoot van de metalen barium en strontium. Verder zorgt vuurwerk voor 30% van de uitstoot van koper en 15% van de uitstoot van het metaal antimoon (percentages gebaseerd op emissies 2020). Van de metalen die door het afsteken van vuurwerk uitgestoten worden, komt 10% in de lucht terecht. De overige 90% komt in het riool of de bodem terecht, of wordt opgeruimd (Emissieregistratie, 2025).

Veel PM_2.5 door vuurwerk 

De luchtvervuiling als gevolg van vuurwerk wordt gemeten als PM₁₀, ofwel fijnstof. Dit zijn deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer. Ongeveer de helft van de uitstoot van fijnstof (52%) bestaat uit PM_2.5. Dat zijn deeltjes die kleiner zijn dan 2,5 micrometer (Keller & Schragen, 2021). Deze deeltjes zijn schadelijker voor de volksgezondheid, omdat kleinere deeltjes dieper het lichaam binnendringen als ze worden ingeademd (Gezondheidsraad, 2018). 

Bijdrage vuurwerk aan emissie fijnstof

Omdat vuurwerk slechts eenmaal per jaar wordt afgestoken, is de bijdrage aan het jaartotaal van fijnstofemissie gering. Wel is het relatieve aandeel van vuurwerk aan fijnstofemissies in de afgelopen jaren toegenomen. In 1990 was de bijdrage aan PM₁₀-emissies nog ongeveer 0,5%, in 2023 was dat 4,8% (Emissieregistratie, 2025). Dit komt omdat de hoeveelheid afgestoken consumentenvuurwerk sinds 1990 is toegenomen. De fijnstofemissie tijdens de jaarwisseling 2022/2023 was 3.3 keer hoger dan in 1990 (Emissieregistratie, 2025). De  fijnstofemissies door andere belangrijke bronnen van fijnstof, zoals verkeer en industrie, zijn in dezelfde periode afgenomen. Hierdoor is het relatieve aandeel van vuurwerk in de fijnstofemissie toegenomen. Als gevolg van de vuurwerkverboden tijdens de jaarwisselingen 2020/2021 en 2021/2022 was de emissie van fijnstof in de jaren 2021 en 2022 fors lager dan de jaren ervoor. 

Europese context

De mate van luchtverontreiniging tijdens de jaarwisseling in Europa is niet alleen sterk afhankelijk van de plaatselijke weersomstandigheden, maar ook van het vuurwerkgebruik per land. In Europa zijn hoge fijnstofconcentraties tijdens de jaarwisseling geen uitzondering. Zo waren bijvoorbeeld in Duitsland in sommige jaren de stedelijke fijnstofpieken van vergelijkbaar niveau als in Nederland (UBA, 2025). 

Hoge niveaus van luchtverontreiniging kunnen ook tijdens andere vieringsmomenten binnen Europa optreden. Voorbeelden zijn de paasvuren in Oost-Nederland en Noord-Duitsland, vreugdevuren en vuurwerk tijdens de Guy Fawkes Night rond 5 november in Groot-Brittannië en de grote, vaak meerdaagse, vuurwerkfestivals in Spanje en Malta.

Internationale context

De pieken in fijnstofconcentraties bij de jaarwisseling zijn uniek in Nederland; zelden worden zulke hoge waarden gemeten. De pieken zijn in de eerste uren van de jaarwisseling vergelijkbaar met of zelfs ver boven de fijnstofconcentraties die bijvoorbeeld in China en India gedurende het jaar regelmatig voorkomen. Steden in China en India hebben te maken met veel luchtverontreiniging. Tijdens de wintermaanden kunnen de uurgemiddelde fijnstofconcentraties daar meerdere dagen achtereen hoger zijn dan 200 µg/m³, met uitschieters tot ongeveer 500 µg/m³ (Berkeley, 2020).

Samen meten aan luchtkwaliteit

Naast het bestaande meetnet van het RIVM en partners (www.luchtmeetnet.nl) zijn er in Nederland meer initiatieven waarbij luchtkwaliteit wordt gemeten. Dat gebeurt steeds vaker met nieuwe sensortechnologie en door burgers. Een overzicht van deze projecten staat op het kennisportaal 'Samen meten aan luchtkwaliteit'. Sinds 2016 meet het RIVM samen met burgerwetenschappers het effect van vuurwerk op de luchtkwaliteit. Op www.samenmeten.nl/initiatieven/oud-nieuw-2023-2024 is de vuurwerkpiek tijdens de jaarwisseling van 2023/2024 in verschillende vormen weergegeven.