Burgerbetrokkenheid bij besluitvorming over natuur, 2024

Beperkte betrokkenheid bij besluitvorming over natuur

Maar weinig Nederlanders ondernemen activiteiten om de besluitvorming over natuur te beïnvloeden. Uit de Draagvlakenquête (De Boer & Langers, 2025) blijkt dat het aantal mensen dat dit wel doet, sinds 2013 is toegenomen, al was er in 2025 wel een kleine daling te zien. Het zetten van een handtekening voor de natuur was in 2025 de meest voorkomende activiteit onder volwassen Nederlanders om besluitvorming te beïnvloeden (15%). Het bijwonen van een buurtoverleg over groenbeheer en het sturen van protestmails over natuur zijn andere activiteiten die mensen regelmatig ondernemen. Ongeveer 3% van de volwassen Nederlanders geeft aan actie te hebben gevoerd voor meer natuur of voor het behoud van natuur. 

Verschillende vrijwilligersgroepen actief

Uit Mattijssen et al. (2024) blijkt dat ongeveer een op de drie volwassen Nederlanders vrijwillige activiteiten rondom natuur verricht. Een deel van die vrijwilligers zet zich ook politiek in, maar dit verschilt per soort vrijwilligers. De meeste vrijwilligers zetten zich individueel in voor natuur en groen. Hun betrokkenheid bij besluitvorming rondom natuur is over het algemeen beperkt. Deelname in besluitvorming en voeren van politieke acties wordt ongeveer even vaak ondernomen door vrijwilligers bij een organisatie (de organisatie-vrijwilligers) als door vrijwilligers die actief zijn in een buurt- of burgerinitiatief (de initiatief-vrijwilligers). Bestuurswerk komt vooral voor bij vrijwilligers die actief zijn voor een professionele (natuur)organisatie.

• Actieve betrokkenheid bij natuurbescherming

Burgerinitiatieven als middel om invloed uit te oefenen

Ongeveer een kwart van de groene vrijwilligers (8% van de volwassen Nederlanders) is actief bij een burgerinitiatief. Diverse burgerinitiatieven ontstaan uit bezorgdheid over beleidsplannen of omdat mensen vinden dat de natuur beter beschermd moet worden. Burgers doen praktisch werk in het groen om direct invloed uit te oefenen op de natuur, maar proberen ook het beleid te beïnvloeden. Activiteiten hiervoor variëren van inspraak en lobby tot protestacties, rechtszaken, mediaoptredens en ludieke acties. Dit alles omdat men zich zorgen maakt over klimaatverandering en de toekomst van volgende generaties en vindt dat de overheid te weinig doet voor natuur en landschap.

Burgerinitiatieven weerspiegelen wat burgers zelf belangrijk vinden. De doelen hiervan lopen uiteen en sluiten niet altijd aan bij overheidsbeleid. Terwijl algemene natuurdoelen (zoals soorten beschermen, verbinden van natuurgebieden) breed gesteund worden, ontstaan er scherpe tegenstellingen rond thema’s als jacht, bomenkap, recreatie, uitbreiding van natuurgebieden, stikstof en de omgang met wilde dieren. Dat kan leiden tot felle discussies en soms stevige conflicten.

Niet alleen de overheid, maar ook terreinbeheerders en bedrijven kunnen het doelwit zijn van acties door burgers, die niet zelden vinden dat de natuur niet goed genoeg beschermd wordt of het oneens zijn met geplande omvorming in de natuur. Ongeveer 16% van de vrijwilligers die actie voeren zegt het oneens te zijn met het beheer van natuur of groen, een vergelijkbaar percentage geeft aan weinig vertrouwen te hebben in de instanties die daar verantwoordelijk voor zijn.

• Draagvlak voor natuur en natuurbeleid

Belangrijke rol voor sociale media

Sociale media spelen de laatste jaren een belangrijke rol bij het organiseren en uiten van verzet. Online- en offline-verzet lopen vaak door elkaar heen. Via sociale media vinden mensen sneller gelijkgestemden, verspreiden ze hun boodschap en organiseren ze makkelijker gezamenlijke acties. Hierdoor kunnen burgeracties grote invloed hebben en leiden tot aanpassingen in beleid en beheer.

Zo zorgde het verzet rond de Oostvaardersplassen tot aanpassing van het beheer en het bijvoeren van dieren. Een ander bekend voorbeeld is het initiatief ‘Bescherm de Kust’, dat ontstond als reactie op een kabinetsbesluit om de beperkingen op bouwen aan de kust op te heffen. Dankzij meer dan 100.000 handtekeningen werd het besluit teruggedraaid en kwam er een Kustpact om de kust duurzaam te beschermen en te ontwikkelen.

Het is wel belangrijk om hierbij te beseffen dat de groep die zich het meest roert in de discussies op sociale media niet altijd representatief is voor de opvatting van de gemiddelde burger: opinie¬onderzoek rondom natuur laat vaak een genuanceerder beeld zien dan de uitingen op sociale media doen vermoeden.

• Aantal woningen in het kustfundament