Bijensterfte in Nederland, 2006 - 2025

Verschillende oorzaken

De hoge bijensterfte wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren die elkaar kunnen versterken (Blacquière 2009; Blacquière et al. 2012; Hendrikx et al. 2009; Goulson et al. 2015). Besmetting met de mijt Varroa destructor en daarmee geassocieerde bijenvirussen wordt door bijenhouders als belangrijkste factor benoemd (Smith et al. 2014; WUR 2025). Het bestrijden van Varroa destructor is daarom van groot belang om het volk in goede gezondheid de winter te laten overleven. De afgelopen drie jaar had ruim 80 procent van de bijenhouders te maken met Varroa destructor. Andere factoren die de hoge bijensterfte kunnen verklaren zijn gewasbeschermingsmiddelen (Potts et al. 2010ab; Van der Sluijs et al. 2013), voedselgebrek door minder bloeiende planten, een eenzijdig dieet door monoculturen in de landbouw (Levy 2011), de geringe genetische diversiteit van de honingbij en klimaatverandering (Blacquière 2009; Blacquière et al. 2012; Goulson et al. 2015).

Rol van de Aziatische hoornaar is nog onduidelijk

Of de verspreiding van de Aziatische hoornaar invloed heeft op de wintersterfte in Nederland is nog onduidelijk (WUR 2025). Deze invasieve wesp jaagt op insecten om haar larven te voeden. De verspreiding versnelt: vorig jaar meldde 13,2 procent van de bijenhouders een waarneming van de exoot, in 2024 was dat percentage gestegen naar 27,7 procent. Hoewel het moeilijk is om het effect van deze soort op de wintersterfte in te schatten, wordt verwacht dat de impact op termijn zal toenemen.

Populatie van wilde bestuivers nemen sterk af

Naast de sterfte onder honingbijen is er zorg over de afname van populaties van zogenoemde wilde bestuivers. De populaties hiervan zijn volgens een Duits onderzoek in de periode 1989-2014 namelijk met ruim tachtig procent afgenomen (Vogel 2017). Oorzaken zijn net als bij de sterfte onder honingbijen de achteruitgang van bloeiende planten, gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, schaalvergroting en intensivering in de landbouw en de introductie van exoten zoals de mijt Varroa destructor. De achteruitgang van de wilde bijen en hommels blijkt ook uit het grote aandeel bijensoorten dat bedreigd is. Van de 331 in Nederland aangetroffen soorten staan er 181 (circa 55 procent) op de Rode Lijst. In 2003 was dat nog 49 procent (Reemer 2018).

85 Procent van de Europese landbouwgewassen is afhankelijk van bestuiving door insecten

Veel landbouwgewassen en wilde planten profiteren van bestuiving door bloembezoekende insecten. In de EU wordt ongeveer 85 procent van de gewassen door insecten bestoven (EC 2018). Hoewel het aandeel in het totale productievolume lager ligt (ongeveer 30 procent), zijn gewassen die door insecten worden bestoven (met name groenten en fruit) essentieel voor een gezond dieet (EC 2018; Smith et al. 2015). Van alle insecten wordt de gehouden honingbij beschouwd als de belangrijkste bestuiver voor landbouwgewassen (Blacquière 2009; Breeze et al. 2011). Maar ook wilde bijensoorten dragen bij aan de bestuiving van landbouwgewassen. De acht belangrijkste akkerbouwgewassen worden door verscheidene wilde bijensoorten bezocht. Het grootste aantal bijensoorten (60) is gevonden op koolzaad. De verwachting is dat ook veel van bestuiving afhankelijke wilde plantensoorten achteruit zullen gaan bij afname van wilde bestuivers.