Roet in lucht, jaargemiddelde, 2007-2024

Gemiddelde roetconcentratie in 2024 het hoogst op verkeersbelaste meetstations

De hoogste jaargemiddelde concentratie roet in de lucht voor het jaar 2024 is gemeten op verkeersbelaste meetstations: 0,82 µg/m³ (met een spreiding tussen 0,62 en 1,09 µg/m³). De jaargemiddelde van de stedelijke achtergrondmeetstations lag lager, namelijk op 0,56 µg/m³ (met een spreiding tussen 0,36 en 0,78 µg/m³). De laagste jaargemiddelde roetconcentratie in 2024 is gemeten in de regionale achtergrondmeetstations en bedraagt 0,47 µg/m³ (met een spreiding tussen 0,39 en 0,54 µg/m³).

Verkeersbelaste meetstations staan op locaties direct langs snelwegen, drukke stedelijke wegen of bij knooppunten. Regionale achtergrondmeetstations zijn meetpunten die op enige afstand van bebouwing en industrie staan. Stedelijke achtergrondmeetstations zijn meetpunten die binnen de bebouwde kom liggen, maar wel op afstand van directe uitstootbronnen (EU, 2024).

Gemiddelde roetconcentratie sinds 2016 sterk gedaald

In de figuur Concentratie roet in lucht is voor elk type meetstation een grafiek weergegeven. In de periode 2016-2024 heeft de sterkste daling in roetconcentratie plaatsgevonden op verkeersbelaste locaties (circa 53%). De concentratie roet op regionale achtergrondmeetstations is sinds 2016 met zo’n 36% afgenomen en de afname op stedelijke achtergrondmeetstations is rond de 42%. De sterke daling in roetconcentraties is een gevolg van de ontwikkeling van schonere motoren en een toename van elektrische voertuigen.

De concentraties op verkeersbelaste meetstations in 2024 zijn vergelijkbaar met die in 2023. Op regionale en stedelijke achtergondmeetstations zijn de concentraties in 2024 iets hoger in vergelijking met 2023. Het is nog te vroeg om te zeggen dat de daling van de gemiddelde roetconcentraties is gestopt. De ontwikkeling tussen 2023 en 2024 kan ook een meteorologische oorzaak hebben. Een voorbeeld van een meteorologische oorzaak is een droog jaar met weinig regenval, waardoor roet langer in de lucht blijft hangen. 

Tussen 2007 en 2016 was het aantal stedelijke en verkeersbelaste achtergondmeetstations nog beperkt. In de grafiek zijn de resultaten voor die jaren daarom met een stippellijn weergegeven (zie voor meer informatie over het aantal meetstations de Technische toelichting).

Wat is roet?

Roet is een stofvormig bestandsdeel van luchtverontreiniging. Het heeft een zwarte kleur en bestaat uit koolstof verbonden aan andere stoffen. Vooral bij onvolledige verbranding van fossiele brandstoffen komt roet vrij. De voornaamste bronnen van roet zijn wegverkeer, scheepvaart, industrie en houtstook. Roet is het deel van fijnere fractie van fijnstof (PM_2,5), heeft een diameter kleiner dan 0,3 µm en kent geen specifieke samenstelling. Het is een soort containerbegrip voor zwartachtige luchtverontreinigende stofdeeltjes die koolstof bevatten. Daarnaast kan roet, wanneer het neerdaalt op het aardoppervlak, de witheid en het vermogen om zonlicht te weerkaatsen, ook wel albedo genoemd, verlagen. Hierdoor draagt roet bij aan de opwarming van de aarde.

Roet is geen fysisch gedefinieerde grootheid zoals fijnstof. De meetmethode bepaalt welke eigenschap van roet gemeten wordt. In Nederland wordt gebruik gemaakt van de ‘black carbon-methode’. Deze optische methode meet automatisch de hoeveelheid zwarte koolstof die op een roetfilter achterblijft wanneer lucht door het roetfilter wordt aangezogen. Een lichtbundel schijnt door een steeds zwarter wordend roetfilter. Aan de hand van de hoeveelheid licht die wordt geabsorbeerd door het filter, ofwel de mate van ‘lichtverzwakking’, wordt de hoeveelheid roet die op het filter zit en daarmee de hoeveelheid roet in de lucht, bepaald (Beijk et al. 2014). 

Verschillen tussen elemental carbon (EC) en black carbon (BC)

De gemeten roetconcentratie in de figuren is black carbon (BC). Concentraties van elemental carbon (EC; Elementair koolstof) geven het gehalte pure koolstof, terwijl concentraties van Black Carbon (BC) naast het element koolstof, ook bijdragen bevatten van organische koolstofverbindingen en elementen, zoals waterstof (H) en zuurstof (O). De concentraties van EC kunnen worden afgeleid uit de metingen van BC, vanwege de sterke correlatie tussen beide componenten.

Het RIVM publiceert jaarlijks de Grootschalige Concentratie- en Depositiekaarten Nederland (GCN en GDN). Elk jaar wordt een kaart van de jaargemiddelde EC-concentratieverdeling over Nederland gemaakt (zie kaartviewer GCN en GDN). 

Effecten roet op de gezondheid

Roet kan verschillende nadelige effecten hebben op mens en milieu. Uit onderzoek blijkt dat mensen gemiddeld drie maanden korter leven wanneer ze langdurig blootgesteld worden aan 0,5 µg/m³ roet. Vooral rondom verkeer wordt roet uitgestoten (Janssen et al (2011), Janssen et al (2012)). 

Op het moment van publicatie van deze indicator zijn er geen normen voor roet. Roet is onderdeel van fijnstof PM_2,5, waarvoor wel Europese grenswaarden gelden. Deze waarden staan in Artikel 2.5 Besluit kwaliteit leefomgeving.