Compendium voor de Leefomgeving
539 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Verdroging

Planten en verzuring en verdroging van vennen, 1980 - 2010

Vennen hebben tot eind jaren tachtig sterk te lijden gehad van verzuring, vermesting en verdroging. Door zowel herstelwerkzaamheden als verbetering van luchtkwaliteit en hydrologische condities nemen karakteristieke plantensoorten nu weer toe.

Vennen zijn kwetsbare systemen

Heidevennen zijn voedsel- en kalkarme wateren, die in de natte delen van heidegebieden voorkomen. Hun karakteristieke plantengemeenschap van biesvarens, oeverkruid en waterlobelia is gevoelig voor verzuring, verdroging en vermesting. Heidevennen hebben een geringe buffercapaciteit waardoor verzuring een grote invloed heeft op het water en de bodem. Tot ongeveer 1990 is de verspreiding van een soort als waterlobelia en oeverkruid dan ook sterk achteruitgegaan.

Karakteristieke soorten van vennen

Oeverkruid en waterlobelia zijn karakteristieke soorten van zwak en zeer zwak gebufferde vennen en duinplassen. De planten zijn opgebouwd uit een kleine rozet van priemvormige blaadjes. Waterlobelia is een waterplant en bloeit in de zomermaanden. Oeverkruid komt voor op droogvallende, voedselarme zandgrond aan de oevers van vennen en duinmeertjes. Deze soort kan ook onder water voorkomen, maar komt dan niet tot bloei. Beide inheemse soorten zijn zeer zeldzaam in Nederland. Ze komen voor op de Rode Lijst Vaatplanten en op de Doelsoortenlijst en zijn kenmerkend voor het Habitattype "Oeverkruidvennen" in de Habitattrichtlijn

Herstelmaatregelen hebben resultaat

De vegetatie van heidevennen kan zich herstellen als de vennen worden uitgebaggerd én maatregelen worden genomen om verzuring tegen te gaan. Sinds het einde van de jaren tachtig zijn op tal van plaatsen herstelmaatregelen uitgevoerd, waarvan vooral oeverkruid heeft geprofiteerd. In diverse heidevennen hebben oeverkruid en waterlobelia zich zelfs opnieuw kunnen vestigen. Voorbeelden hiervan zijn het Beuven in Noord-Brabant en de Bergvennen bij Denekamp. In de Bergvennen bevindt zich momenteel een van de grootste populaties van waterlobelia van de Noordwest-Europese laagvlakte.

Uitbreiding van aantal vindplaatsen

Sinds 1990 is door herstelmaatregelen het aantal groeiplaatsen van oeverkruid en waterlobelia in vennen flink toegenomen, met name die van oeverkruid. Deze toename zet zich voort in de 21e eeuw. Er komen meer vindplaatsen bij dan dat er verdwijnen. Ook gaat het niet steeds om dezelfde vindplaatsen. De getroffen maatregelen blijken niet overàl duurzaam te zijn. Het aantal vindplaatsen van waterlobelia heeft zich sinds het begin van de jaren negentig gestabiliseerd. Ook bij deze soort gaat het niet steeds om dezelfde vindplaatsen. De soort verdwijnt op sommige plaatsen, maar er komen ook nieuwe vindplaatsen bij.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Planten van vennen

Omschrijving

Grafiek verloop aantal vennen met Lobelia resp. Littorella

Verantwoordelijk instituut

Alterra

Berekeningswijze

Sommatie ; aantal bemonsterde vennen

Basistabel

Database van onderzoeker(Gertie Arts, Alterra-Wageningen UR)

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

Verspreidingskaartjes van Lobelia en Littorella

Verschijningsfrequentie

Eens per 5 jaar

Betrouwbaarheidscodering

B. Schatting gebaseerd op een groot aantal (zeer accurate) metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2012). Planten en verzuring en verdroging van vennen, 1980 - 2010 (indicator 1139, versie 04 , 24 april 2012 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.