Nabijheid levensmiddelenwinkels en bibliotheken, 2008 - 2024
De nabijheid van levensmiddelenwinkels is in 2024 vrijwel gelijk aan die in 2008. Het aantal supermarkten is gelijk gebleven, maar het aantal winkels voor overige dagelijkse levensmiddelen nam af. De nabijheid van bibliotheken is afgenomen door een afnemend aantal vestigingen.
Supermarkten
Nederlanders woonden in 2024 gemiddeld op 1,0 kilometer afstand van een supermarkt, gemeten over de autoweg. De nabijheid van supermarkten in 2008 was 0,9 km. Het aantal supermarkten binnen 1 kilometer was in 2024 met 1,7 hetzelfde als in 2008.
De afstand tot supermarkten verschilt sterk tussen provincies. In 2024 was de gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde supermarkt het laagst in de provincies Zuid- en Noord-Holland met een afstand van 0,8 kilometer. Dat is iets meer dan in 2008, toen de afstand nog 0,7 kilometer bedroeg.
De inwoners van Fryslân en Drenthe moesten in 2024 gemiddeld het verst rijden met een afstand van 1,4 kilometer. In 2008 was de reisafstand in beide provincies nog 1,2 kilometer.
In 2024 lag de dichtstbijzijnde supermarkt in de gemeente Haarlem en op Schiermonnikoog gemiddeld op 0,5 kilometer. Voor inwoners van het Zeeuwse Borsele was de dichtstbijzijnde supermarkt met 2,8 kilometer het verste weg. Ook in Aa en Hunze in Drenthe lag deze afstand met 2,4 kilometer ruim boven het landelijke gemiddelde.
Overige winkels voor dagelijkse levensmiddelen
Nederlanders woonden in 2024 gemiddeld op 0,8 kilometer afstand van een overige winkel voor dagelijkse levensmiddelen (slager, bakker en andere speciaalzaken voor voedsel) gemeten over de autoweg. Het aantal winkels voor overige dagelijkse levensmiddelen daalde van 10,2 in 2008 tot 6,8 in 2024.
De afstand tot levensmiddelenwinkels verschilt sterk tussen provincies. De gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde overige winkel voor dagelijkse levensmiddelen was in 2024 met 0,7 kilometer het kleinst in Noord- en Zuid-Holland en met 1,3 kilometer het grootst in Fryslân. In vrijwel alle provincies (behalve Flevoland) is de afstand tot de dichtstbijzijnde winkel sinds 2008 toegenomen of gelijk gebleven. Deze ontwikkeling weerspiegelt zich in het aantal beschikbare overige winkels voor dagelijkse levensmiddelen binnen 1 kilometer: in de periode 2008-2024 is in alle provincies het aantal overige winkels voor dagelijkse levensmiddelen binnen een afstand van 1 kilometer afgenomen.
De dichtstbijzijnde overige winkel voor dagelijkse levensmiddelen lag in 16 van de 342 gemeenten op 0,5 kilometer of minder. De dichtstbijzijnde winkel lag het verste weg voor inwoners van de gemeente Baarle-Nassau op 2,2 kilometer en voor inwoners van de gemeente Ooststellingwerf op 2,0 kilometer.
Bibliotheken
De gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde bibliotheek is toegenomen van 1,7 km in 2008 tot 2,0 km in 2024. Deze stijging hangt samen met een daling van het aantal bibliotheekvestigingen in Nederland die al sinds de eeuwwisseling gaande is: in 1999 waren er nog 544 openbare bibliotheken. In 2008 was dat aantal inmiddels gedaald tot 194 openbare bibliotheken, en in 2024 tot 133 bibliotheken.
In 2024 was de gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde bibliotheek voor de inwoners in Zeeland het hoogst van alle provincies (3,4 km). Voor inwoners van Zuid-Holland was deze met 1,6 km het laagst.
In 7 gemeenten lag de dichtstbijzijnde bibliotheek in 2023 op 1 kilometer afstand of minder: Schiermonnikoog, Vlieland, Simpelveld, Ouder-Amstel, Laren (NH.), Montfoort en Hardinxveld-Giessendam. Daarentegen was de afstand tot een bibliotheek in 6 gemeenten juist 5 kilometer of meer. Voor inwoners van Noord-Beveland in Zeeland was dat zelfs 14,6 km. Hierbij moet worden opgemerkt dat in een aantal Zeeuwse gemeenten waar de afstand tot een ‘reguliere’ bibliotheek relatief hoog is, de bewoners gebruik kunnen maken van een bibliotheekbus.
Op aanvraag van de Koninklijke Bibliotheek heeft het CBS aanvullend statistisch onderzoek uitgevoerd naar de nabijheid van alle typen bibliotheekvoorzieningen in 2023. Uit dit onderzoek blijkt dat in 2023 de afstand tot een willekeurige bibliotheekvoorziening (inclusief bibliotheekbussen) in Zeeland 1,6 kilometer was. In de gemeente Noord-Beveland was deze afstand 0,6 kilometer, net als in de gemeenten Schiermonnikoog en Veere.
Bronnen
Relevante informatie
Technische toelichting
- Naam van het gegeven
Afstand tot levensmiddelenwinkels en bibliotheken, 2008 - 2024
- Omschrijving
Gemiddelde afstand naar de dichtstbijzijnde supermarkt, overige winkels voor dagelijkse levensmiddelen en bibliotheken vanaf alle bewoonde adressen in Nederland, berekend over de autoweg. Voor de supermarkten en overige winkels voor dagelijkse levensmiddelen is ook het aantal voorzieningen binnen bepaalde rijafstanden berekend.
Supermarkt
Winkel met meerdere soorten dagelijkse artikelen en een minimale oppervlakte van 150 m2.Overige winkel voor dagelijkse levensmiddelen
Groenteboer, bakker, vlaaienwinkel, toko, chocoladewinkel, koffie/theewinkel, delicatessenwinkel, kaaswinkel, mini supermarkt, notenwinkel, poelier, reformwinkel, slagerij, slijterij, tabakswinkel, visboer, zoetwarenwinkel, nachtwinkel, wijnwinkel en ziekenhuiswinkel.Bibliotheken, hun vestigingen en servicepunten
De miniservicepunten, zelfbedieningsbibliotheken en de bibliobussen zijn niet opgenomen.
Een vestiging voldoet aan de volgende criteria: minimaal 15 uur per week open; digitale toegang tot de gehele collectie en activiteitenaanbod; vraagbemiddeling; culturele/literaire activiteiten; aanbod voor scholieren/instellingen passend bij de keuzes die gemaakt zijn in het spreidings- en- marketingbeleid; studiemogelijkheden.
Een servicepunt biedt minimaal het volgende dienstverleningsniveau:
is minimaal 4 uur per week open; biedt digitale toegang tot het totale activiteitenaanbod; voorziet in vraagbemiddeling (zowel persoonlijk als via internet).- Verantwoordelijk instituut
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
- Berekeningswijze
De afstand van een bewoond adres tot het dichtstbijzijnde bezoekadres van een winkel of supermarkt wordt bepaald. Deze afstand wordt per adres berekend over de verharde (auto)weg. Hierbij wordt rekening gehouden met ongelijkvloerse kruisingen, veerponten en éénrichtingsverkeer op Rijks- en Provinciewegen.
Alle personen op het bewoonde adres krijgen een berekende afstand tot de dichtstbijzijnde supermarkt en overige winkel dagelijkse levensmiddelen toegewezen. Bij berekening van de afstand wordt een adres loodrecht op het wegennetwerk geprojecteerd, zodat deze afstand zo klein mogelijk is, en verwaarloosbaar ten opzichte van de berekende afstand over het wegennetwerk. Als afstand wordt de afstand via de weg tussen de twee geprojecteerde adressen op het wegennetwerk gehanteerd.
De gemiddelde afstand per gebied tot een voorziening wordt berekend door het gemiddelde te nemen van de berekende afstand voor alle personen die wonen in dat gebied. De dichtstbijzijnde voorziening hoeft daarbij dus niet binnen ditzelfde gebied te liggen.
Het gemiddeld aantal voorzieningen binnen een vaste afstand per gebied wordt berekend door het gemiddelde te nemen van de berekende aantallen voorzieningen per persoon, voor alle personen in dat gebied. Hoe meer voorzieningen aanwezig zijn binnen de vaste afstand, hoe meer keuze de inwoners van het gebied voor deze voorziening hebben.
- Geografische verdeling
Postcode, 100m- en 500m-vierkanten, buurten, wijken, gemeenten, COROP-gebieden, provincies, landsdelen
- Andere variabelen
Gezondheid en welzijn, Detailhandel, Horeca, Kinderopvang, Onderwijs, Werkgelegenheid: aantal banen, Groenvoorzieningen, Verkeer en vervoer, Vrije tijd en cultuur, afstand tot brandweerkazerne.
- Verschijningsfrequentie
Jaarlijks
- Achtergrondliteratuur
- Opmerking
De cijfers over 2008 tot en met 2022 zijn definitieve cijfers. Vanaf verslagjaar 2023 verschijnen de cijfers in eerste instantie als voorlopig en worden later definitief gemaakt.
- Betrouwbaarheidscodering
Integrale waarneming
Archief van deze indicator
Bekijk meer Bekijk minder
Referentie van deze webpagina
CLO (2025). Nabijheid levensmiddelenwinkels en bibliotheken, 2008 - 2024 (indicator 2197, versie 03, ), www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.
