Overzicht indicatoren milieuvoetafdrukken

Voetafdrukken voor verschillende soorten milieudruk

• Broeikasgasvoetafdrukken zijn zoals hierboven uitgelegd een maatstaf voor de wereldwijde klimaatdruk van Nederlandse consumptie en productie.
• Grondstofvoetafdrukken geven de effecten op de winning van fossiel, metalen, mineralen en biogrondstoffen.
• Biodiversiteitsvoetafdrukken voor een samengestelde indicator van de effecten op biodiversiteit door broeikasgas- en stikstofemissies, landgebruik en infrastructuur.
• Watervoetafdrukken geven aan hoeveel watergebruik of waterstress er mondiaal optreedt.
• Landvoetafdrukken geven aan hoeveel landareaal er mondiaal in gebruik is als gevolg van Nederlandse consumptie of productie.

Wat is een milieuvoetafdruk?

Een milieuvoetafdruk geeft de totale milieudruk weer van economische activiteiten zoals productie of consumptie. Het gaat hier om de effecten in de volledige productieketen in binnen- en buitenland, dus niet alleen om de milieudruk in Nederland. 

De voetafdruk van de Nederlandse economie bestaat uit de milieueffecten die ontstaan door winning en oogst van nieuwe grondstoffen en de verwerking daarvan voor Nederland, in binnen- en buitenland, en consumptie in Nederland.

Klimaateffecten van consumptie en productie

We kunnen onderscheid maken tussen een consumptievoetafdruk en een productievoetafdruk, die uitgaan van verschillende economische activiteiten (winning, oogst, verwerking en consumptie) en die dus leiden tot een bepaalde milieudruk wereldwijd. 

Een veel gebruikte voetafdruk is de broeikasgasvoetafdruk van de Nederlandse consumptie. Deze voetafdruk bestaat uit de uitstoot van alle broeikasgassen die direct en indirect is veroorzaakt door Nederlandse consumptie. Directe klimaateffecten door huishoudens zijn bijvoorbeeld de uitstoot van broeikasgassen door autorijden en verwarming van het huis. Indirecte broeikasgassen zijn bijvoorbeeld het gevolg van de aanschaf van een koffiezetapparaat dat gemaakt is in Nederland. De onderdelen die deze producent nodig heeft, worden bij verschillende leveranciers in Nederland en in andere landen aangekocht. Onder de indirecte consumptievoetafdruk vallen de emissies van de Nederlandse producent bij het maken van het koffiezetapparaat. Maar ook de emissies die plaatsvinden bij de productie van het staal dat in het koffiezetapparaat wordt gebruikt, en de emissies bij de winning van ijzererts en kolen (voor de productie van staal). Emissies bij de winning hiervan vinden plaats in het buitenland. Emissies bij de productie van onderdelen, binnen of buiten Nederland, vallen dus ook onder de consumptievoetafdruk.

Het is ook mogelijk de voetafdruk van de Nederlandse productie te berekenen. Deze omvat de totale impact van de Nederlandse productie, die bestemd is voor de binnenlandse consumptie én voor de export. In dat geval zitten de emissies bij de productie die Nederlandse bedrijven exporteren er dus ook bij. De directe effecten die ontstaan bij consumptie tellen juist niet mee in de productievoetafdruk. 

De voetafdrukken van consumptie en productie overlappen elkaar gedeeltelijk, namelijk op de Nederlandse productie (en de aanvoerketen daarvoor) die bestemd is voor Nederlandse consumptie. De voetafdruk voor de gehele Nederlandse economie is de som van de voetafdrukken van de Nederlandse consumptie en productie, minus deze dubbeltelling. Het CLO bevat voor elke milieudruk de consumptie- en productievoetafdruk, en daarnaast voor grondstoffen ook de economievoetafdruk.

Voetafdrukken kunnen uitgedrukt worden in absolute hoeveelheden, bijvoorbeeld in tonnen broeikasgasuitstoot voor heel Nederland. De voetafdrukken op het CLO zijn nationale voetafdrukken voor Nederland. Op het CLO worden de Nederlandse voetafdrukken ook vergeleken met die van andere EU-landen. Hierbij zijn consumptievoetafdrukken relatief uitgedrukt per inwoner, en productievoetafdrukken per euro van het bruto binnenlands product (bbp). Het is ten slotte ook mogelijk te kijken naar keteneffecten van bedrijven (PBL, 2024). 

Methode

Sinds 2025 publiceren het PBL en het CBS samen officiële voetafdrukcijfers op het CLO, onder andere voor de Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER). Deze voetafdrukken zijn berekend volgens de multiregionale input-output (MRIO)-methode. Voor meer informatie over de MRIO-methode, zie de modelbeschrijving op de PBL-website (PBL, 2026). Het CBS gebruikt voor het Nederlandse deel van de berekening de SAMCA-methode (CBS, 2023).

Een alternatieve methode is een bottom-up aanpak, zoals gebruikt voor de indicator mondiaal landgebruik door Nederlandse consumptie. Hierbij wordt gerekend vanuit gedetailleerde fysieke informatie van individuele producten. De berekening is gebaseerd op informatie over de plaats van de productie van grondstoffen en producten voor Nederlandse consumptie. 

Voor de nationale voetafdrukcijfers op het CLO hebben het PBL en het CBS gekozen voor de MRIO-methode omdat hiermee voetafdrukken voor meerdere milieudrukken, en voor zowel consumptie als productie, op een consistente manier kunnen worden berekend. De MRIO-methode geeft daarbij een completer beeld over de milieudruk in de gehele productieketen dan de bottom-up methode waarbij de keten op een bepaald punt wordt afgekapt. Een voordeel van de bottom-up methode is dat – voor het mondiale landgebruik door de Nederlandse consumptie – een gedetailleerder beeld van producten beschikbaar is op basis van specifiekere fysieke informatie.