Bijdrage van houtstook aan luchtverontreiniging, 1990-2024

Houtstook in 2024 belangrijke bron van fijnstof en benzo(a)pyreen

Houtstook door consumenten is in Nederland een grote bron van uitstoot van luchtverontreinigende stoffen, zoals fijnstof (PM_2,5 en PM₁₀) en benzo(a)pyreen.

Houtstook door consumenten was in 2024 verantwoordelijk voor 24% van de fijnere fractie van fijnstof (PM_2,5) uitstoot in Nederland (voor uitleg over fijnstof zie Fijnere fractie van fijnstof (PM_2,5) in lucht | Compendium voor de Leefomgeving). Bij houtstook door consumenten wordt onderscheid gemaakt naar houtstook door sfeerverwarming en buitenvuren (zoals vuurkorven). Houtstook voor sfeerverwarming was in 2024 verantwoordelijk voor 22% van de uitstoot van de fijnere fractie van fijnstof (PM_2,5) door Nederlandse bronnen. Buitenvuren (zoals vuurkorven) droegen in 2024 voor 2% bij aan de PM_2,5 uitstoot. De jaarlijkse berekening van de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen als gevolg van houtstook door consumenten is onderdeel van de Emissieregistratie. De Emissieregistratie gebruikt hiervoor het TNO houtkachelmodel (zie technische toelichting voor een beschrijving van de methodiek).

Ook voor de uitstoot van grovere fijnstof (PM₁₀) is houtstook door consumenten een belangrijke bron. In 2024 was de bijdrage ruim 14% van de totale PM₁₀-uitstoot in Nederland. De bijdrage aan stikstofoxiden (NO_x) is daarentegen beperkt: in 2024 minder dan 1%.

Houtstook door consumenten is tevens de belangrijkste bron van de uitstoot van de polycyclische aromatische koolwaterstof benzo(a)pyreen (BaP) in Nederland. Houtstook is verantwoordelijk voor 64% van totale BaP uitstoot in Nederland. PAK’s ontstaan bij onvolledige verbranding, bijvoorbeeld het stoken van hout in kachels en open haarden en bij het aanbranden van voedsel. 

Uitstoot daalt maar relatieve bijdrage door houtstook neemt toe

De totale uitstoot van fijnstof (PM_2,5) in Nederland is sinds 1990 sterk gedaald (zie figuur Trend en bronnen emissies PM_2,5). De PM_2,5 uitstoot als gevolg van houtstook door consumenten is afgenomen van 6,5 kton in 1990 naar 3,9 kton in 2024. De afname van de PM_2,5 uitstoot door andere bronnen was in dezelfde periode echter veel groter. Hierdoor nam het procentuele aandeel van houtstook door consumenten in de totale uitstoot toe van 10% in 1990 tot ruim 24% in 2024 (bron: www.emissieregistratie.nl). 

Ook voor PM₁₀ geldt dat de uitstoot door houtstook door consumenten in de periode 1990-2024 in absolute zin is afgenomen (van 6,8 kton naar 4.1 kton), maar het procentuele aandeel is toegenomen van 8% in 1990 naar ruim 14% in 2024.

De totale BaP uitstoot in Nederland nam tussen 1990 en 2024 met bijna 75% af. Dat komt grotendeels door de afname in BaP uitstoot door de industrie tussen 1990 en 2000. In de periode 1990-2024 is de BaP uitstoot door houtstook met iets minder dan 20% afgenomen. Hierdoor is het aandeel van houtstook door consumenten aan de BaP uitstoot in Nederland tussen 1990 en 2024 toegenomen van 21% naar 64%. 

Afname uitstoot door nieuwere kachels

De afname in de fijnstof (PM_2,5 en PM₁₀) en BaP uitstoot is grotendeels toe te wijzen aan de vernieuwing van het kachelpark. Open haarden en oude kachels zijn vervangen door nieuwere kachels. Nieuwe kachels stoten over het algemeen minder verontreinigende stoffen uit dan oude kachels en open haarden. 

Sinds 2019 blijft de relatieve en absolute uitstoot van houtkachels en haarden ongeveer gelijk. Ook het totale verbruik van hout door huishoudens is de laatste jaren ongeveer constant (bron: CBS, 2025).

Bijdrage aan PM_2,5 concentratie in de lucht

De gemiddelde bijdrage van houtstook door consumenten (sfeerverwarming en buitenvuren) in Nederland aan de jaargemiddelde PM_2,5 concentratie in de lucht in Nederland was in 2024 ruim 5%. De concentratie is de hoeveelheid fijnstof per kubieke meter lucht. De concentratie fijnstof in de lucht wordt bepaald door een groot aantal bronnen. Dit zijn zowel bronnen in Nederland als bronnen in het buitenland. Nederlandse bronnen droegen gemiddeld in 2024 voor 31% bij aan de jaargemiddelde PM_2,5 concentratie in de lucht in Nederland. De rest kwam van bronnen in het buitenland (42%), de Noordzee (5%), natuurlijke bronnen (18%) en ‘Overig’ (4%) (Herkomst fijnstof (PM₁₀ en PM_2,5) | Compendium voor de Leefomgeving). 

Omdat houtstook in het buitenland ook bijdraagt aan de PM_2,5 concentratie in Nederland is de totale bijdrage van houtstook door consumenten aan de jaargemiddelde PM_2,5 concentratie in Nederland groter dan de bovengenoemde 5%. Op dit moment kan niet aangegeven worden hoe veel groter.

Bijdrage aan concentratie in de lucht varieert over het jaar

De bijdrage van houtstook aan de luchtverontreiniging varieert sterk over het jaar. Dit komt doordat ruim driekwart van de houtstook in het stookseizoen plaatsvindt. De avonduren en weekenddagen zijn de momenten waarop de kachel het vaakst wordt aangestoken (Teeuwisse en Hendricx, 2026). In de wintermaanden is de bijdrage groter dan in de zomermaanden. Onderzoeken laten zien dat op piekmomenten (zoals op avonden in de wintermaanden) de bijdrage van houtstook aan de PM_2,5 concentratie in de lucht meer dan 30% kan bedragen (Kos en Weijers, 2010, Bronsveld et al., 2025 en Teeuwisse en Hendricx, 2026). 

Invloed houtrook op gezondheid en geurhinder

In de rook die bij verbranding van hout in een houtkachel, open haard of vuurkorf vrijkomt, zitten stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid. Naast de hierboven genoemde stoffen als fijnstof (inclusief roet) en benzo(a)pyreen gaat het om koolmonoxide en vluchtige organische stoffen (VOS). In welke mate houtrook effect heeft op de gezondheid, hangt af van de samenstelling van de rook, de duur en intensiteit van de blootstelling en de persoonlijke gezondheidssituatie. Mensen kunnen zowel in huis als daarbuiten met houtrook in aanraking komen en overlast ervaren. 

Blootstelling aan fijnstof kan leiden tot gezondheidsklachten. Langdurige blootstelling aan fijnstof kan vroegtijdige sterfte tot gevolg hebben, maar ook een verhoogd risico tot het ontwikkelen van hart- en vaatziekten en respiratoire ziekten zoals longkanker, COPD en astma (Gezondheidsraad, 2018). Mensen met bestaande luchtwegaandoeningen of hart- en vaatziekten, ouderen en kinderen zijn gevoeliger voor fijnstof. Zij kunnen meer en eerder klachten ontwikkelen als ze fijnstof inademen. Uit een Nederlands onderzoek blijkt dat mensen meer last hebben van kortademigheid in rust op dagen dat er meer houtrook in de buitenlucht zit. Ook gebruiken zij vaker medicijnen voor luchtwegklachten (Samenwerking houtrookonderzoek, 2022). Uit onderzoek in het buitenland blijkt dat blootstelling aan houtrook kan leiden tot schadelijke gezondheidseffecten bij volwassenen en kinderen. Voorbeelden zijn: chronische obstructieve longziekte (COPD), slechtere longfunctie, longontsteking, longkanker, oorontsteking bij kinderen en een lager geboortegewicht.

Binnen het Europese luchtbeleid geldt BaP als een indicator voor het mengsel van Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) in de lucht die kanker kunnen veroorzaken.

Geurhinder is gezondheidseffect

De Gezondheidsraad beschouwt hinder als een nadelig gezondheidseffect. Dat geldt  ook voor hinder door de geur van houtstook. Houtstook binnen (open haard, allesbrander) is de belangrijkste bron van ernstige geurhinder. Houtstook buiten (barbecue, vuurkorf) staat - na geur afkomst van buren - op de derde plek. Ongeveer 5% van de Nederlanders van 16 jaar of ouder ervaart ernstige hinder door blootstelling aan geur door houtstook (Geurhinder per bron, 2021 | Compendium voor de Leefomgeving).