Compendium voor de Leefomgeving
482 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Ruimtegebruik

Kaart bodemgebruik van Nederland, 2012

Nederland is een groen land; meer dan vier vijfde van het oppervlak is in gebruik voor recreatie, landbouw, bos en natuur. Het ruimtegebruik verschilt sterk per provincie.

Bodemgebruik in Nederland is vooral groen

Nederland is een groen land; meer dan vier vijfde van het oppervlak is in gebruik voor recreatie, landbouw, bos en natuur.
Nog geen 15% is rode ruimte (infrastructuur, woonterrein, bouwterrein en overig bebouwd terrein). Op de bodemgebruikskaart is een duidelijke clustering te zien van stedelijke gebruiksvormen in het westen van Nederland. In het oosten en zeker het noorden van het land is beduidend minder stedelijke bebouwing aanwezig. Opvallend detail is de stedenrij Bergen op Zoom - Nijmegen langs de overgang van het rivierengebied en de hoge zandgronden in het zuiden. De Veluwe springt in het oog met haar concentratie van recreatie, bos en natuur. De agrarische sector is in Nederland nog steeds de grootste grondgebruiker; in 2012 is tweederde van het landoppervlak in gebruik als agrarisch terrein.

Ruimtegebruik verschilt sterk per provincie

Het ruimtegebruik verschilt sterk per provincie. De westelijke provincies zijn druk, de provincies in het noorden leeg en uitgestrekt, de oostelijke en zuidelijke provincies zijn een mix van deze twee. De Randstadprovincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht zijn duidelijk gericht op wonen, werken en recreatie. De provincies Groningen, Friesland en Drenthe kenmerken zich door veel landbouw, maar ook Zeeland en Overijssel bestaan uit meer dan 70% landbouwgrond. Natuurlijk terrein bevindt zich veel in Friesland en Noord-Holland. Een relatief groot aandeel van het natuurlijk terrein in deze twee provincies bevindt zich op de Waddeneilanden.

Ongeveer één zevende van Nederland is bebouwd terrein

Bebouwd terrein beslaat één zevende van Nederland. Het ruimtegebruik voor wonen is nog geen 7% en is sterk geconcentreerd in de Randstad. Dit geldt ook voor de functies bouwterrein (1%) en overig bebouwd terrein (bijna 4%). Het maakt duidelijk dat woon- en werkgebieden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Uitzondering hierop is de Maasvlakte en het bedrijventerrein Moerdijk. Grote werkterreinen zijn verder het havengebied van Amsterdam en Rotterdam, de Hoogovens bij Beverwijk en DSM bij Geleen.
Infrastructuur beslaat ruim 3% van Nederland. Infrastructuur is vanwege het schaalniveau slecht zichtbaar en is om die reden niet in de kaart opgenomen.

Toename van ruimtegebruik recreatie, bos, natuur en water

Veel recreatieterreinen (parken, sportterreinen en volkstuinen) bevinden zich in de buurt van de steden. Dat wil niet zeggen dat stedelingen veel vierkante meters recreatieterrein tot hun beschikking hebben. Integendeel, want de grotere recreatieterreinen zijn niet gelegen in de buurt van grote steden, omdat de ruimte daar schaars en duur is.
Nederland bestaat voor ruim 14% uit bos en open natuurlijk terrein. Deze gebieden zijn sterk geconcentreerd in het midden, zuiden en oosten van Nederland. Ook langs de kust en op de Waddeneilanden komen veel natuurlijke terreinen (duinen, strand) voor. Bos komt voornamelijk voor in de oostelijke en zuidelijke provincies van ons land.
Nederland bestaat voor ruim 5% uit water. De waterrijke gebieden liggen voornamelijk in het westen van het land.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Kaart bodemgebruik van Nederland, 2012

Omschrijving

In de tekst worden de termen bodemgebruik en ruimtegebruik door elkaar heen gebruikt.

Bodemgebruikskaart op basis van de CBS-bodemstatistiek. Er zijn verschillende categorieën geaggregeerd. Zo is er een kaart ontstaan met de volgende indeling:

Bodemgebruikskaart met acht gebruikscategorieën op basis van de hoofdgroepen uit de CBS-Bodemstatistiek: 1. Woonterrein.
2. Bouwterrein.
3. Overig bebouwd terrein. Hiertoe behoren terrein voor detailhandel en horeca, terrein voor openbare voorzieningen, terrein voor sociaal-culturele voorzieningen en bedrijventerrein, maar ook semi-bebouwd terrein, zoals stortplaats, wrakkenopslagplaats en begraafplaats. 4. Recreatieterrein. Hierbinnen vallen park en plantsoen, sportterrein, volkstuin, dag- en verblijfsrecreatief terrein. 5. Agrarisch terrein. Hiertoe behoren terrein voor glastuinbouw en overig agrarisch gebruik.6. Bos
7. Natuurlijk terrein. Dit zijn open droge en natte natuurlijke terreinen.
8. Binnenwater. Dit bestaat uit het IJssel/Markermeer, afgesloten zeearmen, de Rijn en Maas, de Randmeren, waterreservoirs, recreatief water, water voor delfstofwinning, vloei en/of slibvelden en overig binnenwater breder dan zes meter.

Van de hoofdgroep verkeersterrein zijn de spoorwegen en de hoofdverkeerswegen buiten beschouwing gelaten De hoofdgroep buitenwater is in zijn geheel buiten de kaart gelaten.

Woonterrein is ook als aparte kaart opgenomen. Dit geldt ook voor recreatie, natuur en binnenwater.

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Hans Visser

Berekeningswijze

De korte onderzoeksbeschrijving Bodemgebruik (CBS, 2005) geeft informatie over de berekeningsmethode. Met ingang van het onderzoeksjaar 2000 wordt bij de inventarisatie van het bodemgebruik een nieuwe methodiek gevolgd. Vanaf dat jaar wordt gebruik gemaakt van de basisgeometrie van het digitale topografische basisbestand van de Topografische Dienst Nederland (TOP10Vector)(CBS, 2003).
Procentuele verdeling bodemgebruikscategorieën per provincie. Totale provincie-oppervlakte is exclusief IJsselmeer, Noord- en Waddenzee en Ooster- en Westerschelde.

Basistabel

StatLinetabel met uitkomsten voor het bodemgebruik:
StatLine: Bodemgebruik; naar gebruiksvorm en gemeente (CBS, 2016).

Geografisch verdeling

Nederland, provincies

Andere variabelen

De oppervlakten van de terreintypen: verkeersterrein, bebouwd terrein, semi-bebouwd terrein, recreatieterrein, agrarisch terrein, bos en natuurlijk terrein, binnenwater en buitenwater (in km2, tijdreeks). Voor deze hoofdterreintypen zijn diverse onderverdelingen beschikbaar.

Verschijningsfrequentie

Eens in de twee à drie jaar

Achtergrondliteratuur

Bodemgebruik in Nederland geharmoniseerd met TOP10Vector (CBS, 2003)Korte onderzoeksbeschrijving Bodemgebruik (CBS, 2005)

Betrouwbaarheidscodering

B (schatting gebaseerd op een groot aantal zeer accurate metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is).

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2016). Kaart bodemgebruik van Nederland, 2012 (indicator 0061, versie 10 , 26 februari 2016 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.