Compendium voor de Leefomgeving
475 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Emissie naar lucht, water en bodem

CO2-emissies verklaard, 1990-2017

In de publicaties van onder meer PBL, CBS en IPCC verschijnen verschillende getallen voor de emissie van kooldioxide (CO2). Deze getallen gaan uit van dezelfde basiselementen, maar ontlenen hun bestaansrecht aan verschillende gebruiksdoeleinden.

  1990 2000 2005 2010 2016 2017
             
  miljard kg        
Gepubliceerde totalen            
A. Feitelijke emissies 169 181 190 198 186 184
B. Milieurekeningen-emissies 177 198 207 213 201 199*
C. IPCC-emissies 163 172 178 183 167 165
D. IPCC-emissies, voor temperatuur gecorrigeerd 168 176 179 175 167 166
E. Emissies volgens Klimaatverdrag (Kyoto) 170 178 184 188 172 170
             
Basiselementen            
1. Stationaire bronnen 1)2) 131,4 135,0 138,7 144,3 132,8 130,3
2. Kort-cyclische CO2 3) 4,1 6,8 9,5 13,2 12,7 13,0
3. Verkeer en vervoer, feitelijke emissies 4) 26,6 31,5 33,0 32,8 33,0 31,1
4. Zeescheepvaart 5) 3,6 4,6 5,1 4,8 4,9 4,8
5. Mobiele werktuigen 2,9 3,4 3,3 3,2 3,1 3,3
6. Mobiele werktuigen volgens IPCC 2,9 3,4 3,3 3,2 3,2 3,2
7. Verkeer en vervoer volgens IPCC 29,0 34,0 35,9 35,1 30,9 31,5
8. Temperatuurcorrectie 4,4 3,5 1,1 -7,2 0 1
9. Bunkers 39,5 52,2 61,2 54,8 49,7 49,3
10 Landgebruik en bos (LUCF) 6) 6,5 6,0 5,6 5,5 5,5 5,5
11. Emissies van ingezetenen in het buitenland (+) 13,6 23,0 24,4 21,8 22,3 22,5*
12. Emissies van niet-ingezetenen in Nederland (-) 5,0 6,1 6,9 7,0 7,6 7,6*
             
Bron: Emissieregistratie, CBS. CBS/mei19
*) Gegevens 2017 voor Milieurekeningen (B), Emissies van ingezetenen in het buitenland (11), en Emissies van niet-ingezetenen in Nederland (12) zijn voorlopig. Alle andere gegevens 2017 zijn definitief.
1) Inclusief de indirecte emissie van CO2 (die bij gebruik van kortlevende producten, bijvoorbeeld oplosmiddelen, ontstaat). Voorheen ten onrechte ook wel potentiële CO2 genoemd.
2) Exclusief kort-cyclische CO2 van houtkachels en organisch afval / biochemische processen en indirecte CO2.
3) De CO2 uit deze bronnen wordt geacht op korte termijn weer te worden vastgelegd in biomassa en niet bij te dragen aan een toename van de CO2-concentratie in de atmosfeer. Het betreft het verbranden van hout en biogas en het verbranden en ontleden van gestort afval van organische herkomst en het vrijkomen van CO2 bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties.
4) Emissie van CO2 op Nederlands grondgebied, exclusief zeescheepvaart en mobiele werktuigen.
5) Feitelijke emissies binnengaats en op het Nederlandse deel van het Continentaal Plat (NCP).
6) Netto emissie door vastlegging in bossen en inklinking van veengronden vastlegging in biomassa) volgens de huidige klimaatverdrag methodiek

Verschillende CO2-emissiecijfers voor verschillende doelen

  • Feitelijke emissies (A): Dit zijn de feitelijke plaatsgevonden emissies van CO2 op Nederlands grondgebied. De emissiewaarde is opgebouwd uit de in de bovenstaande tabel beschreven basiselementen 1 (stationaire bronnen), 2 ( kort-cyclische CO2)) plus 3, 4 en 5 (alle de mobiele bronnen). Deze emissies zijn terug te vinden in het Datawarehouse van de Emissieregistratie en worden gebruikt als input voor modelberekeningen (concentraties; transport) en voor de Environmental Accounts (Milieurekeningen), de milieumodule bij de Nationale Rekeningen (zie hieronder)
  • Milieurekeningen emissies (B): Voor de Milieurekeningen wordt uitgegaan van de grondslagen van de Nationale Rekening van het CBS. Daarbij gaat het om de emissie van activiteiten door Nederlandse ingezetenen. Het Milieurekeningen-getal is de som van de feitelijke emissies (A) en 11 (emissies van ingezetenen buitenland) minus 12 (emissies van niet-ingezetenen in Nederland), waarbij de waarden onder 11 en 12 worden gevormd door de emissies door wegverkeer, luchtvaart en scheepvaart. (zie Milieurekeningen: methodologie)
  • IPCC-totaal (C): Om internationaal beleid te kunnen voeren om het versterkt broeikaseffect tegen te gaan, is door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) een voorschrift opgesteld (IPCC, 2006+revisies), aan de hand waarvan ieder land moet rapporteren. De zo gerapporteerde emissies zijn tussen landen onderling vergelijkbaar en ook optelbaar tot een mondiaal getal (Olivier, et al., 2002). De emissie van de kort-cyclische CO2 wordt niet meegenomen omdat ze geacht wordt geen nettobijdrage aan de broeikasproblematiek te leveren. Voor het IPCC-getal wordt de som van de basiselementen 1+6+7 gerapporteerd. Als afzonderlijk getal wordt door de IPCC ook de bunkeremissie (9) gevraagd.
  • IPCC-totaal temperatuurgecorrigeerd (D): Het PBL (voorheen MNP) stelt jaarlijks de Milieubalans op. Voor toetsing van het Nederlandse CO2-beleid wordt daarbij uitgegaan van het IPCC-getal (exclusief bunkers). Om een voor het beleid relevante trend van de emissies te verkrijgen, wordt een temperatuurcorrectie op de emissie toegepast (Spakman et al., 1997). Het PBL-getal is gelijk aan het IPCC-getal (C) plus temperatuurcorrectie (8). De temperatuurcorrectie in de jaren 2016 en 2017 is gebaseerd op een globale schatting van het CBS.
  • Klimaatverdrag-totaal (E): De Europese Unie (EU) heeft het Kyoto Protocol geratificeerd en in april 2002 heeft de Europese Raad in een juridisch bindende beschikking vastgelegd dat de verplichtingen uit het Protocol door de EU-landen moet worden nagekomen (EG, 2002). Voor Nederland geldt een reductiedoelstelling van gemiddeld 6 procent ten opzichte van 1990/1995. Indien landen eventuele tekorten voorzien, kunnen zij die via internationale emissiehandel trachten te vereffenen (het zogenaamde Kyoto Mechanisme, de International Emission Trade). Het totaal is gelijk aan het IPCC-getal (C) plus de netto emissie van landgebruik en bos (LUCF, Land Use Change and Forestry) (10).

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

CO2-emissies verklaard

Omschrijving

Emissies van kooldioxide (CO2) volgens verschillende gebruiksdoelen:
1. feitelijke emissies
2. emissies volgens het systeem van Nationale rekeningen van het CBS (Milieurekeningen)
3. emissies volgens de IPCC
4. emissies volgens de IPCC temperatuur gecorrigeerd
5. emissies volgens het Klimaatverdrag (Kyoto).

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek, in samenwerking in de Emissieregistratie (Planbureau voor de Leefomgeving, Centraal Bureau voor de Statistiek, Rijkswaterstaat-Waterdienst-Dienst Water en gebruik, Wageningen Universiteit-Alterra, Rijkswaterstaat-Leefomgeving, TNO, Deltares).

Berekeningswijze

De emissiecijfers voor de broeikasgassen zijn berekend volgens de IPCC-methode. De verschillende gepresenteerde gegevens zijn berekend uit de zelfde basisonderdelen. Voor een uitgebreide beschrijving van de berekeningsmethoden wordt verwezen naar de methodebeschrijvingen op de website van de Emissieregistratie.

Basistabel

Emissies van broeikasgassen, berekend volgens de IPCC-voorschriften (CBS, 2019b).

Geografisch verdeling

Nederland

Andere variabelen

Belasting oppervlaktewater, bodem-emissies, emissies oppervlaktewater, lucht-emissies, lucht-emissies volgens IPCC
In totaal circa 300 stoffen, circa 1600 emissie-oorzaken en circa 1000 (individuele) puntbronnen.

Verschijningsfrequentie

In januari definitieve cijfers t-2; in september voorlopige cijfers t-1.

Achtergrondliteratuur

Methoden: op de website van Emissieregistratie achter Overzicht documenten.
Begrippen: op de website van Emissieregistratie achter Begrippenlijst.

Betrouwbaarheidscodering

Schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2019). CO2-emissies verklaard, 1990-2017 (indicator 0170, versie 20 , 14 mei 2019 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.