Compendium voor de Leefomgeving
462 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Klimaatverandering

Jaarlijkse hoeveelheid neerslag in Nederland, 1910-2019

De jaarlijkse neerslaghoeveelheid in Nederland is in de periode 1910-2019 gelijkmatig gestegen van 692 naar 873 millimeter. Dit is een toename van 26% in 110 jaar. De neerslaghoeveelheden per seizoen vertonen hetzelfde gelijkmatige patroon, zij het met afwijkende procentuele toenames. De grootste stijging vindt plaats in de wintermaanden, namelijk met 43% over de periode 1910-2019. Voor de lente, zomer en herfst bedragen de toenames respectievelijk 27%, 17% en 22%.

Nederland geleidelijk natter

Trendmatig gezien vertoont de jaarlijkse neerslaghoeveelheid in Nederland een zeer geleidelijke (lineaire) toename over de hele periode 1910-2019. In 1910 bedroeg de trendwaarde 692 mm en in het eindjaar 2019 is dat opgelopen naar 873 mm. Dat is een toename over 110 jaar met 26%. De neerslagcijfers zijn gemiddeld over 102 stations met een goede spreiding over Nederland (Buishand et al. 2011, 2013).

De totale hoeveelheid neerslag varieert sterk van jaar op jaar. Zo bedroeg de neerslaghoeveelheid 436 mm in 1921 en 1111 mm in 1998. De droogste jaren in de recente decennia waren 2003 en 2018.

Toename neerslag het sterkst in winter, het laagst in de zomer

Het patroon van stijgende neerslaghoeveelheden zien we ook terug in de getallen per seizoen. Wel is de toename verschillend verdeeld over de seizoenen. De sterkste toename vindt plaats in de winter, namelijk trendmatig van 159 mm in 1910 naar 227 mm in 2019. Dat is een sterke toename met 43% ten opzichte van 1910. Voor de lente, zomer en herfst bedragen de toenames respectievelijk 27%, 17% en 22%.
De toename in de hoeveelheid neerslag hangt samen met meerdere factoren, zoals de stijging van de jaargemiddelde temperatuur en de daaruit volgende sterke opwarming van de Noordzee. Dit effect zal vooral gelden voor de winter. Daarnaast spelen klimaatfactoren zoals veranderingen in overheersende windrichting en luchtvochtigheid een rol. Zie ook de analyse door Eden et al. (2018) over extreme neerslag in Nederland en de relatie tot klimaatverandering, en de volgende CLO-pagina's:

Ruimtelijke spreiding

De ruimtelijke spreiding van de toename in neerslaghoeveelheden is niet gelijk verdeeld over Nederland (Buishand et al., 2013; De Bosatlas van het Klimaat, 2011). Buishand et al. vinden voor de periode 1910-2009 de hoogste toename langs de kust: 30 tot 35% over de hele meetperiode (een toename van 200 tot 250 mm). Langs de oostgrens en het zuidoosten van het land is de toename veel lager, 10 tot 25% (een toename van 70 tot 170 mm). Drie factoren bepalen het ruimtelijk beeld.

In de eerste plaats zien we hogere waarden langs de kust. Dit is te verklaren uit een stijging van de watertemperatuur van de Noordzee sinds 1951.

In de tweede plaats zorgt reliëf in Nederland tot (beperkte) ruimtelijke verschillen. Zo liggen De Veluwe, de Hondsrug en de Vaalserberg hoger dan hun omgeving. Hierdoor moet uit het westen aangevoerde vochtige lucht hier opstijgen. Daarbij koelt de lucht af, ontstaan er waterdruppeltjes uit de waterdamp en vormen zich wolken. Uiteindelijk kan het dan ook gaan regenen. Aan de oostzijde van deze gebieden, in de 'regenschaduw', valt gemiddeld minder neerslag.

Tenslotte regent het meer in de buurt van grote steden. Mogelijke oorzaak is het warmte-eiland-effect: steden zijn warmer en luchtstromingen ondervinden meer hinder. Ook bevat de lucht boven steden meer condensatiekernen - fijne deeltje waar waterdruppeltjes zich op afzetten. Beide processen bevorderen het ontstaan van neerslag.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Neerslagsom in Nederland

Omschrijving

Neerslagsom: de totale hoeveelheid neerslag in een jaar

Verantwoordelijk instituut

Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), data van KNMI. Auteur: Hans Visser

Tabel

De KNMI-neerslagreeks die is gebruikt voor de trendanalyse, is gebaseerd op dagelijkse neerslagmetingen voor 102 gehomogeniseerde neerslagstations vanaf 1910. Deze reeks is te downloaden van de KNMI-website http://climexp.knmi.nl/ , onder 'daily climate indices'. Het homogenisatieproces is beschreven in Buishand et al. (2013). Het hier toegepaste trendmodel is het zogenaamde IRW-trendmodel. Dat model heeft als voordeel dat trendwaarden tussen verschillende jaren statistisch getoetst kunnen worden op significantie. Zie voor meer informatie: Visser (2004) en Visser et al. (2018). Details van de geschatte trendmodellen geven we hier niet. Belangrijke kengetallen voor de neerslaghoeveelheden per seizoen en per jaar zijn gegeven in de volgende tabel:

Trend-kengetallen Nederland Lente
(± 2*sigma)
mm
Zomer
(± 2*sigma)
mm
Herfst
(± 2*sigma)
mm
Winter
(± 2*sigma)
mm
Jaar
(± 2*sigma)
mm
 
Trendverschil
2019 - μ1970]
16 ± 12 15 ± 17 19 ± 18 1,9 ± 1,2 81 ± 30
Trendverschil
2019 - μ1910]
36 ± 27 34 ± 37 43 ± 42 68 ± 37 181 ± 70
Standaard-deviatie van residuen 41 57 65 57 108
Minimum waarde 1910-2019 54 (in 2011) 90 (in 1976) 61 (in 1920) 64 (in 1964) 436 (in 1921)
Maximum waarde 1910-2019 296 (in 1983) 351 (in 2011) 431 (in 1998) 348 (in 1995) 1111 (in 1998)
Patroon trend
1910-2019
Lineair stijgend over hele periode Lineair stijgend over hele periode Lineair stijgend over hele periode Lineair stijgend over hele periode Lineair stijgend over hele periode

Alle genoemde cijfers zijn voor neerslaggemiddelden over 102 stations die een regelmatige spreiding hebben over Nederland.

Basistabel

http://climexp.knmi.nl/ , onder 'daily climate indices'

Geografisch verdeling

Totaal Nederland

Verschijningsfrequentie

Eens per 2 jaar

Achtergrondliteratuur

Buishand, T.A., T. Brandsma, G. de Martino and J.N. Spreeuw (2013). Homogeneity of precipitation series in the Netherlands and their trends in the past century. Int. J. of Climatology, 33, 815-833.

Betrouwbaarheidscodering

Schatting gebaseerd op een groot aantal (zeer accurate) metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2020). Jaarlijkse hoeveelheid neerslag in Nederland, 1910-2019 (indicator 0508, versie 08 , 24 april 2020 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.