Ecosystemen

Gewone en grijze zeehond in Waddenzee en Deltagebied, 1960 - 2021

Dankzij de sluiting van de jacht zijn in Nederland de aantallen zeehonden de laatste vijftig jaar sterk gegroeid. De gewone zeehond herstelde zich uiteindelijk goed ondanks vervuiling en het zeehondenvirus (PDV) dat in 1988 en in 2002 ongeveer 50% van de dieren doodde. Echter, sinds 2012 stagneert de groei van het aantal gewone zeehonden in de Waddenzee (Galatius et al., 2021). De grijze zeehond maakte rond 1980 zijn comeback in de Waddenzee, en rond 2000 in het Deltagebied. Dankzij de uitwisseling met andere gebieden groeien sinds het begin van deze eeuw de aantallen zeehonden in het Deltagebied.

Oorzaken van achteruitgang gewone zeehond vóór 1980

Zeehonden werden langs onze kusten eeuwenlang bejaagd, voor traan (vet) en pels. Nadat in 1961 in het Deltagebied en in 1962 in het Waddengebied de jacht op de zeehond was gesloten, trad enig herstel op. Dit herstel was echter van korte duur. Door een te lage reproductie als gevolg van verontreiniging door PCB's (Reijnders, 1986) daalde de populatie tot een dieptepunt. In 1976 werden er 480 gewone zeehonden in het Nederlandse waddengebied geteld. De toename van verstoring door beroepsvaart en watertoerisme worden hier als oorzaak gezien. Ook ging de jacht in omliggende gebieden door. Tot 1977 werd er in de Deense Waddengebieden nog gejaagd; de Duitse deelstaten stopten enkele jaren daarvoor met de jacht. In Zuidwest-Nederland heeft de uitvoering van de Deltawerken ook nog geleid tot verstoring en verkleining van het leefgebied van de gewone zeehond en praktisch verdwijning van de soort (Reijnders, 1985). Tussen 1969 en 1992 werden jaarlijks maar 15 gewone zeehonden in het gebied geteld.

Herstel gewone zeehond en stagnatie sinds 2012

Verbetering van de waterkwaliteit, immigratie uit de Duitse en Deense Waddenzee en maatregelen tegen verstoring hebben bijgedragen aan het uiteindelijke herstel van de zeehonden in de Waddenzee (Brasseur et al., 2018). Opvallend is het sterke herstel na het uitbreken van een virusziekte (PDV) in 1988 en 2002. Beide keren is de populatie tot ongeveer 50% gereduceerd (Härkönen et al., 2007). In de jaren daarna bleek de populatie zich prima te kunnen herstellen. In 2021 werden er in de Nederlandse Waddenzee 8245 zeehonden geteld (Galatius et al., 2021). De populatiegrootte van gewone zeehonden in de internationale Waddenzee, blijkt sinds 2012 te stagneren (Galatius et al., 2021; Cremer et al., 2017). Dit is een trendbreuk ten opzichte van de groei in de populatie tussen 1974 en 2014 (Brasseur et al., 2018), waar de populatie in de Waddenzee, met uitzondering van de virus uitbraken, praktisch continu groeide. De reden van deze trendbreuk is vooralsnog onbekend, temeer omdat het aantal geboren pups blijft toenemen (Galatius et al., 2021). De draagkracht wordt bepaald door de ruimte en voedsel die de dieren tot hun beschikking hebben, en wordt daarom ook door de menselijke activiteiten in het gebied gestuurd.

In het Zeeuwse en Zuid-Hollandse Deltagebied is sinds eind jaren negentig sprake van een toename in aantallen. In 2019 werden in het Deltagebied in augustus 1274 gewone zeehonden geteld (Hoekstein et al., 2021). Omdat het aantal pups relatief laag is en de sterfte hoog (Brasseur, 2018) is deze groei vooral het gevolg van import uit onder andere de Waddenzee.

De gewone zeehond in Nederland maakt deel uit van de Waddenzeepopulatie, die zich uitstrekt tot Noord-Denemarken. Dit is met ongeveer 40.000 dieren de grootste populatie gewone zeehonden in het Noordzeegebied en ruim 25% hiervan wordt in Nederland geteld.

Ontwikkeling grijze zeehond

Sinds 1980 is de grijze zeehond terug in de Nederlandse wateren (Reijnders et al., 1995, Brasseur et al., 2015). Eeuwenlang werd de soort zelden waargenomen in ons land. In 1985 werden de eerste jongen geboren en sindsdien is het aantal sterk toegenomen. De groei is het gevolg van lokale geboortes maar ook in belangrijke mate het gevolg van import uit de Britse eilanden waar naar schatting 150.000 dieren zijn (Brasseur et al., 2015, SCOS 2018). Grijze zeehonden werden eerst vooral in het westelijk Waddengebied waargenomen, maar breiden zich langzaam in oostelijk richting uit. Ook in Duitsland hebben zich groeiende kolonies gevestigd, hoewel in Nederland verreweg de meeste dieren worden geteld (Brasseur et al., 2021). In 2021 zijn in het totale Waddengebied 9069 grijze zeehonden geteld, waarvan 6788 in het Nederlandse Waddengebied. In tegenstelling tot de gewone zeehonden groeien de aantallen grijze zeehonden nog in de gehele Waddenzee (Brasseur et al., 2021).

Sinds 2003 worden in het Deltagebied ook grijze zeehonden gezien. In de Delta werden in 2020 1550 grijze zeehonden waargenomen (Hoekstein et al., 2021). Ook voor deze soort geldt dat de groei uitsluitend door import van andere kolonies verklaard kan worden. Sinds een aantal jaren worden enkele pups in dit gebied geboren.

Rode Lijst

De gewone zeehond en grijze zeehond staan op de Rode Lijst van zoogdieren, in de Habitatrichtlijn (bijlage II en V) en in de Conventie van Bonn en Bern.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Aantallen zeehonden in de Waddenzee en de Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta

Omschrijving

Jaarlijkse tellingen van grijze en gewone zeehonden in de Waddenzee en in de Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta

Verantwoordelijk instituut

Wageningen Research (eindredactie).Tellingen Waddenzee: Wageningen Marine Research (Sophie Brasseur)Tellingen Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta: Delta Project Management in opdracht van RWS/Provincie Zeeland

Berekeningswijze

Zuivere tellingsresultaten aantal dieren tijdens de rui op de zandplaten

Basistabel

Jaar en aantal

Geografisch verdeling

Gehele Nederlandse deel van de Waddenzee en Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Rapportage op het internetPopulatie Gewone Zeehonden in de Nederlandse Waddenzee Populatie Grijze Zeehonden in de Nederlandse Waddenzee Waddenzee secretariaat

Betrouwbaarheidscodering

A. Integrale enquête

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2021). Gewone en grijze zeehond in Waddenzee en Deltagebied, 1960 - 2021 (indicator 1231, versie 18 , 24 november 2021 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.