Emissie naar lucht, water en bodem

Ammoniakemissie door de land- en tuinbouw, 1990-2020

U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link bekijken.

In de periode 1990-2020 is de emissie van ammoniak door de land- en tuinbouw met 66% afgenomen; in de periode tot 2000 was de afname sterker dan in de periode daarna. Tussen 2013 en 2020 veranderde de ammoniakemissies weinig, met van jaar tot jaar kleine stijgingen en dalingen. In 2020 was er een zeer lichte stijging van 0,6 kiloton ten opzichte van 2019 (RIVM/Emissieregistratie, 2022). De stijging is voornamelijk het gevolg van een hogere stikstofexcretie van melkvee (CBS, 2021).

Ammoniakemissies per diercategorie

In het tabblad Diercategorie zijn de emissies weergegeven per diercategorie. De grootste bron is de mest van rundvee. In absolute termen heeft deze diercategorie ook de grootste afname bereikt. De afname komt voornamelijk door het toepassen van emissiearme mestaanwending en een verlaging van het aantal runderen. Niet elke diercategorie laat een daling zien. Zo zijn de emissies van geiten zeer sterk gestegen door een toename van het aantal geiten.

De emissies omvatten de uitstoot van de mest in de stal, tijdens opslag, bewerking, verwerking en vergisting, bij het toedienen en bij het beweiden. De dieren omvatten alle runderen, varkens, schapen, paarden, pony's en ezels in Nederland. Hobbymatig gehouden pluimvee, konijnen, pelsdieren en geiten zijn niet meegenomen in de berekeningen.

Onder de categorie kunstmest en overig vallen de emissies die komen door:

  • Het toedienen van kunstmest, zuiveringsslib en compost;
  • Gewasresten en afrijpende gewassen;
  • Het toedienen van meststoffen door particulieren;
  • Het toedienen van mest op natuurgebieden en de beweiding van natuurgebieden.

Ammoniakemissies per emissiebron

In het tabblad Bron zijn de ammoniakemissies ingedeeld volgens de processen waarbij ammoniak vrijkomt. In de grafiek is te zien dat de grootste vermindering van emissies heeft plaatsgevonden door emissiearme mestaanwending van dierlijke mest. Bij emissiearm bemesten vervluchtigt er minder ammoniak dan bij conventionele uitrijtechnieken, waardoor er meer stikstof in de bodem beschikbaar komt voor het gewas en er minder kunstmest nodig is. Daarnaast zijn de emissies afgenomen door krimp van de veestapel, eiwitarm voer, afdekken van mestopslagen, emissiearm bemesten en emissiearme stallen (De Haan et al., 2009; CDM, 2014; Van Bruggen et al., 2021).

Emissiearme mesttoediening

Nadat in de jaren negentig van de vorige eeuw het breedwerpig bovengronds uitrijden van mest al werd verboden, is vanaf 2008 het in twee werkgangen uitrijden en onderwerken van mest op bouwland niet meer toegestaan. Het effect van dit verbod is in 2014 onderzocht. Gebleken is dat op bouwland ongeveer twee derde deel van de mest geĆÆnjecteerd wordt. Hierdoor is de berekende emissie sinds 2005 nog verder gedaald (van Bruggen et al., 2021).

Emissiearme huisvesting

In 2005 werd het Besluit huisvesting gepubliceerd, waarin werd vastgelegd hoeveel ammoniak stallen mogen uitstoten. In 2015 kwam er een aanscherping van de eisen met het Besluit emissiearme huisvestingssystemen landbouwdieren. Sinds 2020 moeten alle bedrijven aan de eisen uit het besluit voldoen. Uitgebreide informatie over de eisen met betrekking tot de ammoniakemissies zijn te vinden op de site van Infomil (Infomil, z.d.). Naast de landelijke maximale emissiewaarden moeten stallen in de provincies Noord-Brabant en Limburg voldoen aan aanvullende vereisten (Provincie Limburg, 2021 en Provincie Noord Brabant, 2022).

In 2020 heeft de Commissie Deskundigen Meststoffenwet een advies uitgebracht over de werking van emissiearme stallen. In dit advies staat dat de effectiviteit van bepaalde emissiearme stalsystemen in de praktijk lager is dan op basis van metingen in de proefstallen werd aangenomen. Op basis van dit advies is besloten de emissiefactoren van bepaalde stalsystemen bij te stellen in de berekeningen van de ammoniakemissies. Voor een volledig overzicht van de aanpassing en de stalsystemen zie paragraaf 2.6 en bijlage 9 in van Bruggen et al., (2021).

Internationaal

Ondanks dat de Nederlandse landbouwsector de emissies sinds 1990 meer dan gehalveerd heeft, is de intensiteit van ammoniakemissie per hectare landbouwgrond nog 59 kilogram ammoniak en daarmee de een na hoogste in de EU (na Malta) (Eurostat/EEA, 2022), zie tabblad "in EU" voor de grafiek.

Het Nederlandse beleid voor de luchtkwaliteit is gebaseerd op internationale afspraken en normen. De emissieplafonds worden door de Verenigde Naties en de EU samen met Nederland afgesproken en zijn voor ammoniak vastgelegd in het Gothenburg Protocol en de NEC-richtlijn (EU, 2001; UNECE, 2013; EU, 2016). De totale emissie van ammoniak in Nederland bedroeg in 2020 afgerond 124 kiloton, en ligt daarmee onder het vastgestelde EU-NEC plafond van 133 kiloton (EU, 2016); de land- en tuinbouw droeg aan dit totaal 109 kiloton bij. De NEC-richtlijn hanteert een andere indeling van de sectoren. Het verschil met het totaal uit de landbouw in grafiek Diercategorie komt doordat de stalemissies van de paarden, pony's en ezels en de mesttoediening en beweidingsemissies van particuliere paarden, pony's en ezels in de NEC-richtlijn bij de sector overig worden gerekend, en de emissies van de vergisting van mest bij de sector afval.

Aanpassingen methode

Bij de berekening van de emissies in 2020 is een aantal aanpassingen in de rekenmethodiek aangebracht. Voor een volledig overzicht van alle wijzigingen, zie bijlage 1: van Bruggen et al. (2021). Voor een volledig overzicht van de gebruikte methodieken zie: van der Zee et al. (2022).

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Ammoniakemissie door de landbouw, 1990-2020

Verantwoordelijk instituut

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Berekeningswijze

Het model NEMA, zie van der Zee et al., 2022.

Basistabel

Alle data zijn opvraagbaar op of via de website van de Emissieregistratie. De hier gepresenteerde cijfers zijn de definitieve emissiecijfers voor de periode 1990-2020, zoals vrijgegeven door de Emissieregistratie in maart 2022.

Geografisch verdeling

Nederland

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Emissieregistratie (2020). Website emissieregistratie. Op deze site is ook informatie beschikbaar over de methodieken voor het bepalen van emissiecijfers en informatie over wijzigingen in methodieken.

Betrouwbaarheidscodering

Onzekerheid: 23%

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2022). Ammoniakemissie door de land- en tuinbouw, 1990-2020 (indicator 0101, versie 18 , 8 december 2022 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.