Compendium voor de Leefomgeving
461 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Water en natuur

Chemische waterkwaliteit KRW, 2019

De chemische waterkwaliteit oftewel de chemische toestand van het oppervlaktewater voldoet in 25% van de waterlichamen, volgens de tussenrapportage van de Kaderrichtlijn Water. De chemische waterkwaliteit wordt in de KRW-beoordeling bepaald door de aanwezigheid van 53 stoffen of groepen van stoffen. Een onvoldoende kwaliteit wordt meestal veroorzaakt doordat één of twee stoffen niet aan de norm voldoen.

Methode chemische toestand

In de KRW-beoordeling bestaan twee kwaliteitselementen voor toxische stoffen: de chemische kwaliteit, waarvoor de normen op Europees niveau zijn vastgesteld als zelfstandige doelen, en de kwaliteit van de 'specifiek verontreinigende stoffen' waarvoor de normen op Nationaal niveau zijn vastgesteld als ondersteunende parameters voor de ecologische kwaliteit. Dit overzicht betreft de chemische kwaliteit. In deze tussenrapportage voor het jaar 2019 zijn 45 prioritaire stoffen of groepen van stoffen opgenomen. Maar deze stoffen zijn niet overal gemeten, gemiddeld zijn er 40 stoffen beoordeeld. Het kwaliteitselement 'chemische kwaliteit' wordt bepaald met de 'one out/all out'- methode: als één stof niet voldoet aan de gestelde norm, is het oordeel over het kwaliteitselement "onvoldoende". Deze methode is gebaseerd op het voorzorgsprincipe, als één stof de norm overschrijdt, is de kwaliteit onvoldoende. De gepresenteerde gegevens zijn van de tussenrapportage van 2019 en worden vergeleken met de rapportage van 2009.

Beoordeling oppervlaktewater voor de chemische waterkwaliteit

De chemische waterkwaliteit op basis van de prioritaire stoffen is in 2019 in twee derde van de waterlichamen onvoldoende. De stoffen die een overschrijding van de norm geven, met het percentage waterlichamen dat voldoet, zijn gesorteerd op percentage overschrijding van de norm in 2019:

code naam 2009 2019 Ubiquitair
cypmtn cypermethrin n.b. 0  
TC4ySn tributyltin (kation) 83 39 Ja
BghiPe benzo(ghi)peryleen n.b. 44 Ja
PFOS perfluoroctaansulfonaat n.b. 47 Ja
Hg kwik 95 50 Ja
Flu fluorantheen 100 57  
BbF benzo(b)fluorantheen n.b. 72 Ja
BaP benzo(a)pyreen 98 79 ja
sHpCl2 som heptachloor en cis- en trans-heptachloorepoxide n.b. 88 ja
BkF benzo(k)fluorantheen n.b. 90 Ja
DClvs dichloorvos 100 93  
Cd cadmium 90 97  
Ni nikkel 100 97  
sHCH4 som a-, b-, c- en d-HCH 99 99  
s4C9yFol som 4-nonylfenol-isomeren (vertakt) 100 99  
HxClbtDen hexachloorbutadieen 100 99  
Pb lood 100 99  
bfnx bifenox n.b. 99  


Onder de beoordeelde prioritaire stoffen bevindt zich een zevental zogenoemde ubiquitaire stoffen. Dat zijn stoffen die niet meer geloosd worden, maar die door nalevering uit bijvoorbeeld het sediment nog lange tijd in het water kunnen worden aangetroffen. Een voorbeeld hiervan is tributyltin, waarbij in de kustwateren vrijwel altijd de norm wordt overschreden. Tributyltin werd gebruikt als aangroeiwerende verf bij boten. Tributyltin leidt tot morfologische veranderingen bij slakken en is inmiddels verboden. Ook kwik en de prioritaire PAK's zijn ubiquitair, behalve fluorantheen. In Nederland zijn er echter geen specifieke bronnen voor fluorantheen vergeleken met de andere PAK's. Een andere stof met meer dan 10% overschrijdingen is cypermetrin, maar deze stof is slechts in 14 waterlichamen beoordeeld. Bij de meeste waterlichamen waar de chemische kwaliteit niet voldoet, gaat het om 1 of 2 stoffen of groepen van stoffen, maar er zijn ook 135 waterlichamen met 5 of meer stoffen.

Verandering van de chemische waterkwaliteit

De beoordeling van de chemische kwaliteit in 2019 laat ten opzichte van 2009 een groter aantal overschrijdingen van de norm zien: zowel bij meer stoffen als bij meer waterlichamen wordt de norm overschreden. Deze trend werd al gesignaleerd in 2015, en lijkt door te zetten. Toch betekent dat niet automatisch dat de chemische waterkwaliteit daadwerkelijk achteruit gaat. Er zijn verschillende redenen voor het verschil:
Het aantal stoffen is toegenomen van 33 stoffen (41 componenten) naar 45 (53 componenten). Hierdoor voldoen minder waterlichamen aan de normen voor de chemische kwaliteit.
Er zijn normen gewijzigd. Voor enkele PAKs zijn bijvoorbeeld individuele (en soms strengere) normen gekomen.
Als de rapportagegrens hoger is dan de norm, kunnen niet alle overschrijdingen worden gesignaleerd. Waterlichamen waarbij de stof beneden de rapportagegrens was, werden niet als overschrijding geteld. Verlaging van de rapportagegrens kan daardoor leiden tot meer overschrijdingen. Dit is het geval voor TBT. Juist voor die stof is bekend dat de meetwaarden een dalende trend laten zien. Mogelijk is dit ook het geval voor PAK's en kwik.
Bovenstaande redenen maken conclusies uit de langjarige trend van het aantal overschrijdingen en het aantal overschrijdende stoffen.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Chemische waterkwaliteit KRW, 2019

Omschrijving

De beoordeling van de kwaliteit van het oppervlaktewater in de KRW is opgebouwd uit een aantal kwaliteitselementen. Hier is een overzicht gepresenteerd van het kwaliteitselement van de chemische kwaliteit gebaseerd op de prioritaire stoffen. De gepresenteerde resultaten zijn de resultaten van de tussenbeoordeling van de vastgestelde KRW rapportages. Deze resultaten zijn afkomstig van http://www.waterkwaliteitsportaal.nl/.

Verantwoordelijk instituut

PBL, auteur Peter van Puijenbroek

Berekeningswijze

De beoordeling is onderdeel van de KRW evaluatie, zoals vastgelegd door de Europese Commissie.
EC (2000). Directive 2000/60/EC of the European Parliament and of the Council establishing a framework for community action in the field of water policy. Brussels, European Community.
De normen van de KRW voor de stoffen zijn te vinden op: http://www.rivm.nl/rvs/
Normaliter wordt er gesproken over 45 prioritaire stoffen, maar deze lijst bevat enkele a en b-nummers, waardoor het aantal genormeerde componenten hoger is.

Basistabel

Beoordeling van de waterlichamen voor alle maatlatten. Tussentijdse resultaten afkomstig van http://www.waterkwaliteitsportaal.nl/, data gedownload februari 2020. Deze beoordelingen zijn gebaseerd op metingen van 2015-2018.

Geografisch verdeling

Nederland

Verschijningsfrequentie

Eens per 6 jaar wordt gerapporteerd.

Achtergrondliteratuur

Stoffen van het besluit kwaliteitseisen monitoring water https://wetten.overheid.nl/BWBR0027061/2017-01-01

Betrouwbaarheidscodering

Dit zijn de resultaten van de tussenrapportage van de Stroomgebiedbeheerplannen.

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2020). Chemische waterkwaliteit KRW, 2019 (indicator 1566, versie 04 , 30 juli 2020 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.