Compendium voor de Leefomgeving
494 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Luchtkwaliteit

Koolmonoxideconcentratie, 1990-2010

U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link bekijken.

De Europese norm voor piekconcentraties van koolmonoxide in de buitenlucht werd in 2010 niet overschreden.

Concentraties

De concentraties van koolmonoxide zijn vooral verhoogd in stedelijke agglomeraties en langs snelwegen. Overschrijdingen van de Europese grenswaarde van van 10.000 µg/m3 voor de glijdende 8-uurgemiddelde concentratie zijn niet voorgekomen.

Trend

De piekconcentraties van koolmonoxide, in de figuur weergegeven als het jaargemiddelde van de maximale waarde van de glijdend 8-uursgemiddelde concentraties per dag, zijn in de afgelopen tien jaar zowel op de regionale stations als op de straatstations gedaald. De straatstations laten de sterkste daling laten zien. Metingen van koolmonoxideconcentraties in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit laten zien dat de grenswaarde van 10.000 µg/m3 voor de glijdende 8-uurgemiddelde concentratie al sinds 1994 niet meer is overschreden in Nederland. De dalende trend is het gevolg van aangescherpte emissie-eisen voor het verkeer en emissiereducerende maatregelen bij de industrie. De piekconcentraties van koolmonoxide vormen al enige jaren geen probleem meer voor de luchtkwaliteit in Nederland.

Bronnen

Koolmonoxide komt vooral vrij bij onvolledig verlopende verbrandingsprocessen. Het verkeer is verreweg de belangrijkste bron; het neemt bijna 50% van de emissie voor zijn rekening. Sinds 1990 zijn de emissies in Nederland bijna gehalveerd. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan de stapsgewijs aangescherpte Europese emissie-eisen voor de typekeuring van motorvoertuigen. De eisen voor de kwaliteit van de uitlaatgassen hebben uiteindelijk geresulteerd in de toepassing van driewegkatalysatoren bij personen- en bestelauto's op benzine en LPG. Nieuwe dieselpersonenauto's worden vanaf 1996 uitgerust met een oxidatiekatalysator. Bij dieselbestelauto's vindt deze toepassing plaats vanaf 2000.

Normstelling

De grenswaarden voor koolmonoxideconcentraties hebben als doel de volksgezondheid te beschermen. In de Europese richtlijn is een grenswaarde vastgelegd van 10.000 µg/m3 voor de glijdende 8-uurgemiddelde concentratie van koolmonoxide. Deze waarde mag niet worden overschreden. De Europese grenswaarde is sinds 2005 van kracht. Via de Wet Milieubeheer uit 2007 is de Europese grenswaarde voor koolmonoxide vastgelegd in de Nederlandse wetgeving. In 2008 is Europese regelgeving voor de luchtkwaliteit herzien. De tot dan toe bestaande norm voor koolmonoxide is hierin ongewijzigd overgenomen.
 
De Europese grenswaarde van 10.000 µg/m3 blijkt in de praktijk strenger dan de grenswaarden voor koolmonoxide die tot 1 januari 2005 in Nederland van kracht waren. Dit betekent dat als de EU-grenswaarde niet wordt overschreden, de oude grenswaarden ook niet worden overschreden. De oude grenswaarden waren: 6.000 µg/m3 voor het 98-percentiel van glijdende 8-uursgemiddelde concentraties en 40.000 µg/m3 voor het 99,9-percentiel van uurgemiddelde koolmonoxideconcentraties. Het 98-percentiel is minder gevoelig voor fluctuaties dan het maximum. Dit is één van de redenen waarom het Rijksinstituut Voor Volksgezondheid en Milieu in het Jaaroverzicht Luchtkwaliteit tevens het 98-percentiel toont. Dit staat in relatie met de huidige EU norm van 10.000 µg/m3.
 
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert naast de hierboven genoemde waarde voor het 8-uursgemiddelde ook nog richtlijnen voor de maximaal toegstane waarde van het uurgemiddelde (30 mg/m³), van het 30-minutengemiddelde (60 mg/m³) en van het 15-minutengemiddelde (100 mg/m³).

Effecten

Koolmonoxide reageert met hemoglobine in het bloed. Koolmonoxide vermindert hierdoor de transportcapaciteit van zuurstof in het bloed. Bij hoge niveaus van koolmonoxide in het bloed bestaat er een risico voor oudere mensen met hartklachten en voor zwangere vrouwen.
 
Koolmonoxide levert ook een bijdrage tot de verhoging van het achtergrondsniveau van ozon op hemisferische schaal.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Gemiddelde maximale 8-uursgemiddelde concentratie van koolmonoxide in lucht

Omschrijving

Gemiddelde maximale 8-uursgemiddelde concentratie van koolmonoxide in lucht op basis van meetgegevens van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit.

Verantwoordelijk instituut

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Berekeningswijze

Jaargemiddeldes berekend uit de maximale 8-uurswaarde per dag. Voor de berekening van een geldig jaargemiddelde is het criterium gehanteerd dat er minimaal 75% van het maximaal mogelijke aantal uurwaarden in een jaar beschikbaar moet zijn.

Basistabel

Reken- en Informatiesysteem Lucht van het Centrum voor Milieumonitoring van het RIVM.

Geografisch verdeling

1) De kaart is gebaseerd op de uitkomsten van de meest recente GCN-berekeningen. 2) De trendfiguren 2000-2010 (regionale stations) en 1990-2010 (straaatstations) zijn gebaseerd op meetgegevens van vier regionale stations respectievelijk vijf straatstations van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit.

Andere variabelen

Het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit levert ook informatie over andere luchtverontreinigende stoffen als ammoniak, fijn stof, ozon, stikstofoxiden en zwaveldioxide.

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland. Rapportage 2011. (Velders et al., 2011; zie bij 'Referenties'). Jaaroverzicht luchtkwaliteit 2009 (Mooibroek et al., 2010; zie bij 'Referenties'). Meten waar de mensen zijn (Buijsman 2009/009; zie bij 'Referenties').

Opmerking

1. De jaargemiddeldes zijn berekend op basis van een stationsset, waarvan de stations (vrijwel) gedurende de gehele beschouwde periode in bedrijf zijn geweest. Ook andere berekeningswijzen zijn mogelijk; de resultaten kunnen dan anders uitpakken (Wesseling & Beijk, 2008). 2. Er zijn inmiddels onvoldoende meetreeksen van staddstations beschikbaar om een betrouwbare ontwikkeling in deze categorie te kunnen schetsen. 3. De meetresultaten van de regionale stations Loenen (733) en Wekerom (738) zijn als een meetreeks beschouwd. 4. De meetreeksen wijken af van die in andere jaren werden gepresenteerd. In het verleden werd per jaar de volledige stationsset genomen. De verschillen tussen de oude en de nieuwe reeks bedragen niet meer dan ± 20%.

Betrouwbaarheidscodering

Kaart: C (Schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd). Trend 1990-2010: C (Schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd).

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2011). Koolmonoxideconcentratie, 1990-2010 (indicator 0465, versie 07 , 5 augustus 2011 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.