Emissies naar lucht door verkeer en vervoer, 1990-2024

Ontwikkeling koolstofdioxide-emissie vooral bepaald door wegverkeer

De CO₂-emissies van verkeer en vervoer namen in de periode 1990 en 2004 toe met 21% en daalden vervolgens tussen 2009 en 2013 weer naar het niveau van 1990. Vanaf 2013 bleven de emissies ongeveer gelijk tot 2019. In 2019-2021 namen de emissies met 13% af en vanaf 2022 bleven de CO₂-emissies ongeveer gelijk. De bijdrage vanuit wegverkeer bepaalde in belangrijke mate de trend voor CO₂-emissies van de sector Verkeer en vervoer. De bijdragen van het overige verkeer en mobiele werktuigen zijn veel lager. Voor de bijdragen van de verschillende verkeers- en vervoerscategorieen zie ook indicator 129 Emissies naar lucht door verkeer en vervoer.

De oorzaken van de trend voor CO₂-emissies zijn met name de veranderingen in het totaal aantal gereden kilometers, de brandstofefficiëntie van voertuigen en de instroom van elektrische voertuigen. Zo zorgde met name de toename van het aantal gereden kilometers voor de toename van de CO₂-emissies in de periode 1990-2004. In de periode 2019-2021 namen de gereden kilometers af tijdens de coronapandemie en was er mede daardoor een afname van de CO₂-emissies. 
De toename van de brandstofefficiëntie van voertuigen leidde tot lagere CO₂-emissies per gereden kilometer. In de periode 2009-2013 namen de CO₂-emissies af doordat de brandstofefficiëntie toenam en minder kilometers werden gereden in de kredietcrisis. In de jaren daarna nam de brandstofefficiëntie wel toe, maar bleven de emissies ongeveer gelijk. Dit kwam doordat het totaal aantal gereden kilometers toenam tussen 2013 en 2019. Ook na de coronapandemie nam het totaal aantal gereden kilometers weer toe, terwijl de CO₂-emissie vanaf 2022 ongeveer gelijk bleef. Dit werd mede veroorzaakt door de instroom van elektrische voertuigen. 

De afname van CO₂-emissie per gereden kilometer was met name het gevolg van de fiscale stimulering van de aanschaf van zuinige auto’s en elektrische voertuigen. Ook het gebruik van biobrandstoffen speelde een rol; biobrandstoffen tellen niet mee in de berekening van de IPCC-emissie.

Dalende emissie stikstofoxiden

Vanaf 1990 daalde de emissie van stikstofoxiden (NO_x) door verkeer en vervoer na een lichte stijging in de jaren tachtig. In 2024 is de uitstoot van stikstofoxiden door het verkeer en vervoer met 74% afgenomen ten opzichte van 1990. De ontwikkeling van de emissie van stikstofoxiden door verkeer en vervoer wordt grotendeels bepaald door het wegverkeer. De daling van de emissie vanaf 1990 kwam door het gebruik van driewegkatalysatoren in personen- en bestelauto’s en de toepassing van steeds schonere dieselmotoren met uitlaatgasrecirculatie (EGR) en selectieve katalytische reductie (SCR). Deze laatste twee technieken waren vooral van belang bij zware bedrijfsvoertuigen. Vanaf 2019 zorgde het gebruik van SCR ook voor een afname van de emissies van nieuwe personen- en bestelauto’s op diesel. 

Emissie fijnstof neemt af door schonere motoren en roetfilters

De emissie van fijnstof (PM₁₀) door het verkeer en vervoer nam in de periode 1990-2024 af met 78%. Ongeveer de helft van de emissie van fijnstof (PM₁₀) door verkeer en vervoer ontstaat bij de verbranding van motorbrandstoffen; de rest wordt veroorzaakt door slijtage van wegdek, banden, remvoeringen en bovenleidingen. De afname van de emissie fijnstof in de periode 1990-2024 was vooral te danken aan schonere dieselmotoren in zware bedrijfsvoertuigen en de toepassing van roetfilters. Ook de toepassing van uitlaatgasrecirculatie ter bestrijding van stikstofoxiden, had een verlagend effect op de PM₁₀-emissie. De emissie fijnstof door slijtage (van remmen, banden en wegdek) is juist met 41% toegenomen tussen 1990 en 2024. Dat kwam door de toename van het totaal aantal de gereden kilometers. 

Vanaf 2015 worden alle nieuwe dieselvoertuigen geleverd met een ingebouwd roetfilter. Daarnaast zijn roetfilters ingebouwd in bestaande voertuigen, de zogenaamde retrofits. Dit gebeurde met subsidie van het Ministerie van I&W (VROM, 2010). Ongeveer 80 duizend personen- en bestelauto’s en 27 duizend zware bedrijfsvoertuigen zijn met een retrofit-filter uitgerust. In 2024 waren hiervan naar schatting nog respectievelijk 4 duizend en 3 duizend aanwezig in het Nederlandse wagenpark. 

Afname emissie koolmonoxide en vluchtig organische stoffen door emissie-eisen

Sinds 1990 zijn de emissies van koolmonoxide (CO) en vluchtige organische stoffen exclusief methaan (NMVOS) sterk verminderd, respectievelijk met 71% en 86%. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan de stapsgewijs aangescherpte Europese emissie-eisen voor de typekeuring van motorvoertuigen. De eisen voor de kwaliteit van de uitlaatgassen hebben geleid tot de toepassing van driewegkatalysatoren in personen- en bestelauto’s op benzine en LPG. Nieuwe diesel-personenauto’s worden vanaf 1996 standaard uitgerust met een oxidatiekatalysator. Bij diesel-bestelauto’s vindt deze toepassing plaats vanaf 2000. De eisen voor de verdamping van benzine uit het brandstofsysteem van voertuigen hebben geleid tot het inbouwen van koolstoffilters vanaf 1989. Tussen 1990 en 2024 zijn de VOS emissies door brandstofverdamping uit het wegverkeer met 96% verminderd. 

Emissies zwaveldioxide en loodverbindingen sterk verminderd sinds 1990

De emissies van loodverbindingen en zwaveldioxide (SO₂) door verkeer en vervoer zijn in de loop der jaren drastisch verminderd. Dit is een gevolg van het door wettelijke maatregelen afgedwongen gebruik van loodvrije benzine en laagzwavelige dieselolie. De emissie van loodverbindingen door voertuigen is verwaarloosbaar geworden. De bijdrage van verkeer en vervoer aan de totale SO₂-emissie in Nederland in 2024 was circa 4%. Dit is een afname van 98% ten opzichte van 1990. Het betreft hierbij de emissie door verkeer en vervoer volgens het NEC-protocol, dus exclusief de zeevaart. Meer informatie over de emissies door de zeescheepvaart zijn te vinden op: Emissies naar lucht door de zeescheepvaart 

Lichte toename emissie distikstofoxide na 2021

Distikstofoxide (N₂O) komt vooral vrij door een onvolledige reductie van stikstofoxiden tot stikstof in katalysatoren. De emissie van distikstofoxide nam in de jaren negentig van de vorige eeuw fors toe door de invoering van de driewegkatalysatoren bij benzine auto’s. Na 2005 nam de emissie weer toe door de invoering van SCR-katalysatoren, eerst bij vrachtvoertuigen en later bij bestelauto’s en personenauto’s. Enerzijds nam het aantal auto’s met een katalysator toe, anderzijds produceerden auto’s met nieuwere generaties katalysatoren aanzienlijk minder N₂O. Tussen 2019 en 2020 vond een daling in de N₂O-emissie uit het verkeer en vervoer plaats van 13%. Deze daling is vergelijkbaar met de daling van CO₂-emissies en is het gevolg van de coronapandemie. Tussen 2021 en 2024 namen de N₂O-emissies weer licht toe.

Oorzaken van emissies

Voor informatie over de oorzaken van de diverse emissies naar lucht, zie:

• Wegverkeer: volumeontwikkeling en milieudruk