Compendium voor de Leefomgeving
475 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Luchtkwaliteit

Koolmonoxide in lucht, 1990-2011

U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link bekijken.

De Europese norm voor piekconcentraties van koolmonoxide in de buitenlucht werd in 2011 niet overschreden.


De concentraties van koolmonoxide liggen op een historisch laag niveau. De concentraties zijn nog verhoogd in stedelijke agglomeraties en langs snelwegen. De piekconcentraties van koolmonoxide, in de figuur weergegeven als het jaargemiddelde van de maximale waarde van de glijdend 8-uursgemiddelde concentraties per dag, zijn in de afgelopen tien jaar zowel op de regionale stations als op de straatstations gedaald. De straatstations laten de sterkste daling laten zien.
 
Metingen van koolmonoxideconcentraties in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit laten zien dat de grenswaarde van 10.000 µg/m3 voor de glijdende 8-uurgemiddelde concentratie al sinds 1994 niet meer is overschreden in Nederland. De dalende trend is het gevolg van aangescherpte emissie-eisen voor het verkeer en emissiereducerende maatregelen bij de industrie. Koolmonoxide vormt al lang geen probleem meer voor de luchtkwaliteit in Nederland.

Bronnen

Koolmonoxide komt vooral vrij bij onvolledig verlopende verbrandingsprocessen. Het wegverkeer is verreweg de belangrijkste bron; het neemt 46% van de emissie voor zijn rekening. Sinds 1990 zijn de emissies in Nederland bijna gehalveerd. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan de stapsgewijs aangescherpte Europese emissie-eisen voor de typekeuring van motorvoertuigen. De eisen voor de kwaliteit van de uitlaatgassen hebben uiteindelijk geresulteerd in de toepassing van driewegkatalysatoren bij personen- en bestelauto's op benzine en LPG. Nieuwe dieselpersonenauto's worden vanaf 1996 uitgerust met een oxidatiekatalysator. Bij dieselbestelauto's vindt deze toepassing plaats vanaf 2000.

Normstelling

De grenswaarden voor koolmonoxideconcentraties hebben als doel de volksgezondheid te beschermen. In de Europese richtlijn is een grenswaarde vastgelegd van 10.000 µg/m3 voor de glijdende 8-uurgemiddelde concentratie van koolmonoxide. Deze waarde mag niet worden overschreden. De Europese grenswaarde is sinds 2005 van kracht. Via de Wet Milieubeheer uit 2007 is de Europese grenswaarde voor koolmonoxide vastgelegd in de Nederlandse wetgeving. In 2008 is Europese regelgeving voor de luchtkwaliteit herzien. De tot dan toe bestaande norm voor koolmonoxide is hierin ongewijzigd overgenomen.
 
De Europese grenswaarde van 10.000 µg/m3 blijkt in de praktijk strenger dan de grenswaarden voor koolmonoxide die tot 1 januari 2005 in Nederland van kracht waren. Dit betekent dat als de EU-grenswaarde niet wordt overschreden, de oude grenswaarden ook niet worden overschreden. De oude grenswaarden waren: 6.000 µg/m3 voor het 98-percentiel van glijdende 8-uursgemiddelde concentraties en 40.000 µg/m3 voor het 99,9-percentiel van uurgemiddelde koolmonoxideconcentraties. Het 98-percentiel is minder gevoelig voor fluctuaties dan het maximum. Dit is één van de redenen waarom het Rijksinstituut Voor Volksgezondheid en Milieu in het Jaaroverzicht Luchtkwaliteit tevens het 98-percentiel toont. Dit staat in relatie met de huidige EU norm van 10.000 µg/m3.
 
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert naast de hierboven genoemde waarde voor het 8-uursgemiddelde ook nog richtlijnen voor de maximaal toegestane waarde van het uurgemiddelde (30 mg/m³), van het 30-minutengemiddelde (60 mg/m³) en van het 15-minutengemiddelde (100 mg/m³).

Effecten

Koolmonoxide reageert met hemoglobine in het bloed. Koolmonoxide vermindert hierdoor de transportcapaciteit van zuurstof in het bloed. Bij hoge niveaus van koolmonoxide in het bloed bestaat er een risico voor oudere mensen met hartklachten en voor zwangere vrouwen.
 
Koolmonoxide levert ook een bijdrage tot de verhoging van het achtergrondsniveau van ozon op hemisferische schaal.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Gemiddelde maximale 8-uursgemiddelde concentratie van koolmonoxide in lucht

Omschrijving

Gemiddelde maximale 8-uursgemiddelde concentratie van koolmonoxide in lucht op basis van meetgegevens van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit.

Verantwoordelijk instituut

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Berekeningswijze

Jaargemiddeldes zijn berekend uit de maximale 8-uurswaarde per dag. Voor de berekening van een geldig jaargemiddelde is het criterium gehanteerd dat er minimaal 75% van het maximaal mogelijke aantal uurwaarden in een jaar beschikbaar moet zijn.

Basistabel

Reken- en Informatiesysteem Lucht van het Centrum voor Milieumonitoring van het RIVM.

Geografisch verdeling

De trendfiguren 2000-2011 (regionale stations) en 1990-2011 (straatstations) zijn gebaseerd op meetgegevens van vier (met ingang van 2011: twee) regionale stations respectievelijk vijf straatstations van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit.

Andere variabelen

Het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit levert ook informatie over andere luchtverontreinigende stoffen als ammoniak, fijn stof, ozon, stikstofoxiden en zwaveldioxide.

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Jaaroverzicht luchtkwaliteit 2010 (Mooibroek et al., 2011; zie bij 'Referenties'). Meten waar de mensen zijn (Buijsman 2009/009; zie bij 'Referenties').

Opmerking

1. In tegenstelling tot voorgaande jaren wordt geen kaart meer gepresenteerd. Het aantal meetstations is inmiddels te gering om op betrouwbare wijze de uitkomsten van modelberekeningen te verifiëren. Het aantal meetstations is in 2011 verder verminderd door de ontwikkelingen in de concentraties. 2. De jaargemiddeldes zijn berekend op basis van een stationsset, waarvan de stations (vrijwel) gedurende de gehele beschouwde periode in bedrijf zijn geweest. Ook andere berekeningswijzen zijn mogelijk; de resultaten kunnen dan anders uitpakken (Wesseling & Beijk, 2008). 3. Met ingang van 2011 zijn nog maar twee regionale stations operationeel. Door de vlakke concentratieverdeling over Nederland geven deze toch een redelijk betrouwbaar beeld voor Nederland als geheel. 4. De meetresultaten van de regionale stations Loenen (733) en Wekerom (738) zijn als een meetreeks beschouwd. 5. Er zijn onvoldoende meetreeksen van staddstations beschikbaar om een betrouwbare ontwikkeling in deze categorie te kunnen schetsen. 6. De meetreeks voor het gemiddelde van de straatstations is na 2010 niet voortgezet. Met ingang van 2011 is namelijk nog maar een straatstation in bedrijf. Hiervan wordt nu de meetreeks 2004-2011 gepresenteerd.

Betrouwbaarheidscodering

C (Schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd).

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2012). Koolmonoxide in lucht, 1990-2011 (indicator 0465, versie 08 , 7 september 2012 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.