Zuivering van stedelijk afvalwater: stikstof en fosfor, 1981-2024
De laatste twintig jaar is de restlozing van stikstof van rioolwaterzuiveringsinstallaties ruim gehalveerd, en de restlozing van fosforverbindingen is in die periode bijna gehalveerd. Voor stikstof is het zuiveringsrendement in 2024 84 procent; bij fosfor is dit 87 procent. Dat is voor beide wat hoger dan het jaar ervoor, vanwege een lagere hoeveelheid afvalwater functioneerden de rioolwaterzuiveringsinstallaties iets beter dan in 2023.
Rioolwaterzuiveringsinstallaties
Eind 2024 waren er in Nederland 313 rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) in werking. Vrijwel al het afvalwater van huishoudens en bedrijven, en hemelwater wat via dakgoten en straatkolken in het riool belandt, wordt gezuiverd in deze installaties. De rioolwaterzuivering is een taak van de waterschappen. In 2024 is in totaal 2,23 miljard m3 rioolwater verwerkt, dit is minder dan in 2023 (2,25 miljard m3). De hoeveelheden fluctueren soms sterk door verschil in neerslaghoeveelheden en daardoor fluctuerende aanvoer van hemelwater: 2023 was het natste jaar ooit gemeten en 2024 zit hier niet ver onder.
Zie ook: Statline: Zuivering van stedelijk afvalwater; per regionale waterkwaliteitsbeheerder
Stikstoflozing
De succesvolle aanpak van de stikstofverwijdering op rioolwaterzuiveringsinstallaties heeft ertoe geleid dat de lozing van stikstof via het effluent (het gezuiverde afvalwater) in de laatste twintig jaar ruim is gehalveerd. In deze periode zijn door de waterschappen omvangrijke investeringen gedaan om dit resultaat te bereiken. De genomen maatregelen zijn het gevolg van de strenge eisen in de EU Richtlijn Stedelijk Afvalwater. Door de recordhoeveelheid afvalwater was de restlozing van stikstof in 2023 wel 17% hoger dan in 2022. In 2024 was de lozing weer 0,2% lager, maar nog altijd hoger dan in 2022.
Fosforlozing vanaf 1985 sterk gedaald
De lozing van fosfor via het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties, en daarmee ook de belasting van het oppervlaktewater, is sinds 1985 met bijna 85% procent gedaald. Dit is het gevolg van de invoering van fosfaatvrije (kleding)wasmiddelen in de periode 1985-1990 en een verbeterde fosfaatverwijdering tijdens het zuiveringsproces in de periode 1990 tot heden. De restlozing van fosfor was in 2023 10% hoger dan in 2022, een gevolg van het record aan rioolwater. In 2024 was de restlozing weer ruim 3 procent lager, maar nog altijd hoger dan in 2022.
Zie ook: Belasting van het oppervlaktewater
Fosfaataanvoer door het gebruik van vaatwasmiddelen neemt af
De hoeveelheid fosfor in het influent (het aangevoerde afvalwater) van de rioolwaterzuiveringsinstallaties is in de periode 2000-2007 geleidelijk gestegen tot 41 ton fosfor (P) per dag. Dit kwam onder andere door stijgende inwoneraantallen, maar ook door het toenemend gebruik van fosfaat houdende vaatwasmiddelen. Na 2010 fluctueert de hoeveelheid fosfor in het influent rond 36-37 ton P per dag omdat er is overgegaan tot de productie van fosfaatarme vaatwasmiddelen, mede als gevolg van EU-regelgeving op dit gebied.
Verwijderingsrendement rond 85 procent
Volgens de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater moet het landelijk zuiveringsrendement voor zowel fosfor als stikstof minstens 75 procent bedragen. Deze doelstelling is voor fosfor reeds in 1996 behaald. In 2024 was het rendement voor fosfor 86,8 procent en voor stikstof 84,1 procent (CBS, 2026a,b). Door verbeterde zuiveringsprocessen is in de periode 1990-2024 ook het zuiveringsrendement van zuurstofbindende stoffen toegenomen.
Bronnen
- CBS. Zuivering van stedelijk afvalwater (onderzoekbeschrijving). CBS, Voorburg/Heerlen.
- Baas, K. (2022). Factsheet effluenten rwzi's (gemeten stoffen). Rijkswaterstaat, Lelystad in samenwerking met CBS (Den Haag).
- CBS (2026a). StatLine: Zuivering van stedelijk afvalwater: procesgegevens afvalwaterbehandeling. CBS, Den Haag/Heerlen.
- CBS (2026b). Statline: Zuivering van stedelijk afvalwater; per regionale waterkwaliteitsbeheerder. CBS, Den Haag/Heerlen.
Relevante informatie
- Belasting van het oppervlaktewater
- Belasting van het oppervlaktewater door riolering en waterzuivering
- Meer informatie over de lozing van zuurstofbindende stoffen en de belasting van het oppervlaktewater is te vinden in de database StatLine van het CBS.
Technische toelichting
- Naam van het gegeven
Zuivering van stedelijk afvalwater: stikstof en fosfor
- Omschrijving
De ontwikkeling van de verwijdering van stikstof en fosfor uit stedelijk afvalwater in rioolwaterzuiveringsinstallaties.
- Verantwoordelijk instituut
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
- Berekeningswijze
De berekeningswijze wordt beschreven in de korte onderzoekbeschrijving Zuivering van stedelijk afvalwater (CBS) en de Factsheet effluenten rwzi's (gemeten stoffen) (Baas, K., 2022).
- Basistabel
StatLine: Zuivering van afvalwater: procesgegevens afvalwaterbehandeling (CBS, 2026a)
- Geografische verdeling
Nederland, deelstroomgebied, landsdeel, provincie
- Andere variabelen
Technische kenmerken (mate van defosfatering extra stikstofverwijdering, slibstabilisatie, slibontwatering), procesgegevens (aan- en afvoer van verontreinigingen, rendement, e.d.), afzet zuiveringsslib, energieverbruik en energieopwekking. Zie: Statline tabellen over Stedelijk afvalwater .
- Verschijningsfrequentie
Jaarlijks
- Achtergrondliteratuur
Factsheet effluenten rwzi's (gemeten stoffen) (Baas, K., 2022)
Zuivering van stedelijk afvalwater (CBS)- Opmerking
Het influent is het bij de zuiveringsinstallatie aangevoerde afvalwater; het effluent is het gezuiverde afvalwater dat wordt geloosd op het oppervlaktewater.
De gepresenteerde zuiveringsrendementen betreffen gewogen gemiddelden over alle typen rioolwaterzuiveringsinstallaties.
Voor de cijfers tot halverwege de jaren tachtig geldt dat deze niet geheel vergelijkbaar zijn met latere jaren omdat destijds een kleiner deel van het afvalwater werd gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinstallaties. Een gedeelte van het ingezamelde afvalwater werd nog ongezuiverd geloosd op het oppervlaktewater.- Betrouwbaarheidscodering
- Integrale waarneming.
Archief van deze indicator
Bekijk meer Bekijk minder
Referentie van deze webpagina
CLO (2026). Zuivering van stedelijk afvalwater: stikstof en fosfor, 1981-2024 (indicator 0152, versie 28, ), www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.
