Aantalsontwikkeling van amfibieën, 1997-2012
In de tweede helft van de 20e eeuw is door verlies aan leefgebied, door versnippering en door een verslechterende milieukwaliteit een aantal soorten amfibieën sterk achteruitgegaan. De laatste jaren is de groep van de kikkers, padden en salamanders stabiel van omvang gebleven.
Herstel na achteruitgang
Veel soorten amfibieën zijn in de vorige eeuw ondanks beschermingsmaatregelen in aantal achteruitgegaan. Belangrijke oorzaken zijn het verlies aan landbiotoop en voortplantingswateren, verzuring en vermesting van poelen en vennen, versnippering en verdroging.
Sinds 1997 zijn de amfibieën echter gemiddeld genomen niet verder achteruit gegaan.
De stabiele situatie van de laatste jaren is waarschijnlijk het gevolg van verbetering van de waterkwaliteit en maatregelen zoals aanleg van poelen en herstel van aangrenzend leefgebied, die in het kader van soortbeschermingsplannen voor onder meer boomkikker en geelbuikvuurpad zijn getroffen.
Kikkers
Opvallend is de sterke toename van de boomkikker. Ook de bruine kikker en de groene kikker vertonen een (matige) toename. De trend van de overige kikkers is stabiel.
Padden
De geelbuikvuurpad neemt sterk toe, terwijl de trend van de rugstreeppad een matige afname laat zien. De vroedmeesterpad, knoflookpad en gewone pad zijn stabiel in aantal.
Salamanders
De trend van de vinpootsalamander is stabiel. De kleine watersalamander, kamsalamander en Alpenwatersalamander vertonen een (matige) toename. De trend van de vuursalamander vertoont een sterke achteruitgang. De soort staat op het punt uit Nederland te verdwijnen. De oorzaak voor de afname bij de vuursalamander is onduidelijk, mogelijk speelt ziekte of vergiftiging een rol.
Wettelijke bescherming
Het merendeel van de 15 soorten amfibieën staat in Bijlage IV van de Habitatrichtlijn. De kamsalamander en de geelbuikvuurpad staan ook in de Bijlage II van de Habitatrichtlijn. Acht soorten staan op de Rode Lijst van amfibieën.
Referenties
- Goverse, E., T. van der Meij en M. de Zeeuw (2013). NEM Meetnet Amfibieën: resultaten 2012. Schubben & Slijm nr. 16, juli 2013, Ravon, Nijmegen.
- Spitzen-van der Sluijs, A., F. Spikmans, W. Bosman, M. de Zeeuw, T. van der Meij, E. Goverse, M. Kik, F. Pasmans en A. Martel (2013). Rapid enigmatic decline drives the fire salamander (Salamandra salamandra) to the edge of extinction in the Netherlands. Amphibia-Reptilia 34 (2013): 233-239.
Relevante informatie
Technische toelichting
Naam van het gegeven
Aantalsontwikkeling van amfibieën
Omschrijving
Ontwikkeling populatie van amfibieën als groep
Verantwoordelijk instituut
Centraal Bureau voor de Statistiek
Berekeningswijze
De Soortgroep Trend Index (STI) betreft de gemiddelde index (met 2000 = 100) van de amfibieën en van de afzonderlijke soorten: alpenwatersalamander, boomkikker, bruine kikker, geelbuikvuurpad, gewone pad, heikikker, kamsalamander, kleine watersalamander, knoflookpad poelkikker, rugstreeppad, vroedmeesterpad (trend vanaf 2001), vinpootsalamander, vuursalamander en enkele soorten groene kikkers die moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn.
De gegevens zijn ontleend aan het landelijke meetnet amfibieën van het Netwerk Ecologische Monitoring.
In 2013 zijn de knoflookpad en de vuursalamander aan de graadmeter toegevoegd. De huidige index van de graadmeter amfibieën is afwijkend ten opzichte van vorige jaren, al zijn de verschillen zeer gering.
Basistabel
De index van de betrokken soorten met hun trend staan onder het tabblad afzonderlijke soorten in Download figuurdata.
Geografisch verdeling
Nederland
Verschijningsfrequentie
jaarlijks
Achtergrondliteratuur
Creemers, R.C.M. en J.J.C.W. van Delft (red) (2009). De amfibieën en reptielen van Nederland. Nederlandse fauna 9. Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, European Invertebrate Survey, Leiden, NL.
Groenveld, A., G. Smit en E. Goverse (2011). Handleiding voor het monitoren van amfibieën in Nederland. Ravon, Nijmegen (3e druk).
Meij, T. van der, A. van Strien, G. Smit en E. Goverse (2009). Trendberekening bij het Meetnet Amfibieën. Ravon 31 10 (4), Nijmegen.
Soldaat, L., H. Visser, M. van Roomen en A. van Strien (2007) Smooting and trend detection in waterbird monitoring data using structural time-series analysis and the Kalman filter. Journal of Ornithology. Volume 148, supplement 2: 351-357. DOI.10.1007/s10336-007-0176-7.
Opmerking
De trendbeoordeling (zie tabblad onder download figuurdata) bij deze graadmeter is gebaseerd op de uitkomst van trendspotter.
In 2013 zijn knoflookpad en vuursalamander aan de graadmeter toegevoegd.
Betrouwbaarheidscodering
Schatting gebaseerd op een groot aantal (zeer accurate) metingen, waarbij representativiteit van de gegevens vrijwel volledig is.
Archief van deze indicator
- Trend van amfibieën, 1997-2021 (actuele versie , 15 sep 2022 )
- Trend van amfibieën, 1997-2020 (v17 , 30 sep 2021 )
- Trend van amfibieën, 1995-2017 (v16 , 02 jul 2018 )
- Trend van amfibieën, 1990-2015 (v15 , 26 okt 2016 )
- Trend van amfibieën, 1990-2014 (v14 , 29 okt 2015 )
- Trend van amfibieën, 1997-2013 (v13 , 17 okt 2014 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën, 1997-2012 (v12 , 05 jul 2013 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën, 1997-2010 (v11 , 23 aug 2011 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën, 1997-2009 (v10 , 06 aug 2010 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën, 1997-2008 (v09 , 17 jul 2009 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën (v08 , 01 jul 2008 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën (v07 , 10 jul 2007 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën (v06 , 13 jul 2006 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën (v05 , 18 mei 2006 )
- Aantalsontwikkeling van amfibieën (v04 , 07 sep 2004 )
- Amfibieën: aantalsontwikkeling (v03 , 29 sep 2003 )
- Amfibieën: aantalsontwikkeling (v02 , 12 okt 2002 )
Referentie van deze webpagina
CBS, PBL, RIVM, WUR (2013). Aantalsontwikkeling van amfibieën, 1997-2012 (indicator 1077, versie 12 , 5 juli 2013 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.