Compendium voor de Leefomgeving
475 feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte
Milieubeleid en milieumaatregelen

Nationale luchtkwaliteit: overzicht normen

U bekijkt op dit moment een archiefversie van een afgesloten indicator. De actuele indicatorversie met de reden voor het afsluiten, kunt u via deze link bekijken.

Ter bescherming van de mens en de natuur zijn door de Europese Unie normen voor de concentraties van stoffen in de buitenlucht (luchtkwaliteit) vastgesteld. Onderstaande tabel bevat een overzicht van de belangrijkste normen. In de tabel vindt u ook links naar webpagina's in het Milieucompendium met actuele cijfers over de betreffende norm. Ontbreekt een link, dan zijn er in het Compendium verder geen gegevens opgenomen.

Europese luchtkwaliteitnormen
Stof Gericht op Norm Niveau Status 2) 3)
Zwaveldioxide
(SO2)
mens Zwaveldioxideconcentratie - getoetst aan de norm voor volksgezondheid 1992-2002 125 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 19-07-2001
  mens uurgemiddelde; overschrijding is toegestaan op niet meer dan 24 uur per jaar. 350 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 19-07-2001
  mens uurgemiddelde; waargenomen gedurende drie opeenvolgende uren in een gebied van minimaal 100 km2. 500 µg/m3 alarmdrempel; geldig vanaf 19-07-2001
  natuur Zwaveldioxide in lucht, 1990-2012 20 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 19-07-2001
Stikstofdioxide
(NO2)
mens Stikstofdioxide in lucht, 1990-2017 40 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 2010 (van kracht sinds 19-07-2001)
  mens Stikstofdioxide in lucht, 1990-2017 56 µg/m3 plandrempel voor 2002.
  mens NO2-piekconcentraties in Nederland, 1986-2002 200 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 2010 (van kracht sinds 19-07-2001)
  mens NO2-piekconcentraties in Nederland, 1986-2002 280 µg/m3 plandrempel voor 2002.
  mens uurgemiddelde; waargenomen gedurende drie opeenvolgende uren in een gebied van minimaal 100 km2. 400 µg/m3 alarmdrempel, geldig per 01-03-2001
Stikstofoxiden
(NOx)
natuur Stikstofoxiden in lucht, 1990-2012 30 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 19-07-2001
Fijn stof
(PM10)
mens Fijn stof in lucht, jaargemiddelde, 1992-2012 40 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 2005 (van kracht sinds 19-07-2001)
  mens Fijn stof in lucht, jaargemiddelde, 1992-2012 45 µg/m3 plandrempel voor 2002.
  mens Fijn stof (PM10) in lucht, 1992-2017 50 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 2005 (van kracht sinds 19-07-2001)
  mens Fijn stof (PM10) in lucht, 1992-2017 65 µg/m3 plandrempel voor 2002.
Lood (Pb) mens Zwaremetalenconcentraties, 1990-2013 0,5 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 19-07-2001
Benzeen mens jaargemiddelde 10 µg/m3 grenswaarde; geldig tot 2005
  mens jaargemiddelde 5 µg/m3 grenswaarde; geldig vanaf 2005
Koolmonoxide
(CO)
mens 98-percentiel van
8-uurgemiddelden
6 000 µg/m3 grenswaarde; geldig tot 2005
  mens 99.9-percentiel van
uurgemiddelden
40 000 µg/m3 grenswaarde; geldig tot 2005
  mens hoogste voortschrijdend 8-uurgemiddelden 10 000 µg/m3  
Ozon (O3) mens hoogste 8-uursgemiddelde 110 µg/m3 drempelwaarde; geldig tot 09-09-2003
  mens Ozon in lucht en volksgezondheid, 1990-2012. 120 µg/m3 streefwaarde; geldig vanaf 09-09-2003
  mens uurgemiddelde 180 µg/m3 informatiedrempel; geldig per 01-03-2001
  mens uurgemiddelde; waargenomen gedurende drie opeenvolgende uren in een gebied van minimaal 100 km2. 240 µg/m3 alarmdrempel; geldig per 01-03-2001
  natuur daggemiddelde 65 µg/m3 drempelwaarde; geldig tot 09-09-2003
  natuur Ozon in lucht en vegetatie, 1990-2012 18 000 µg/m3·uur streefwaarde; geldig vanaf 09-09-2003
         
Bron: Staatsblad, 2001; 2de en 3de EU- dochterrichtlijn (EU, 2000) en (EU, 2002). RIVM/MC/sep03
1) Zie de tekstbox 'toelichting over ozonnormen' hieronder.
2) Uitgebreide uitleg over de status en betekenis van drempelwaarde, streefwaarde, plandrempel, informatiedrempel, alarmdrempel en grenswaarde.|
3) Voor de diverse normen is aangegeven vanaf welk moment ze in Nederland moeten worden gehaald (.. geldig vanaf ..). Als een norm pas in 2005 of 2010 van toepassing is, staat er tevens op welk moment deze norm van kracht is geworden: de datum dat de betreffende regeling in het Staatsblad is gepubliceerd.

Normen voor de bescherming van mens en natuur

Om de volksgezondheid en de natuur te beschermen zijn door de Europese Unie (EU) normen voor de concentraties van stoffen in de buitenlucht (luchtkwaliteit) vastgesteld. De EU maakt onderscheid tussen normen voor langdurige blootstelling en normen voor kortdurende blootstelling aan hoge concentraties.

  • Normen voor langdurige blootstelling: Ter bescherming tegen chronische effecten door langdurige blootstelling aan stoffen in de lucht, gelden grenswaarden voor jaargemiddelde concentraties. Uitzondering is de nieuwe Europese norm voor blootstelling van natuur aan ozon: de AOT40 (zie de tekstbox 'toelichting ozonnormen' voor uitleg van de AOT40).
  • Normen voor kortdurende blootstelling aan hoge concentraties: Ter bescherming tegen acute effecten door kortdurende blootstelling aan hoge concentraties van stoffen in lucht, gelden normen die betrekking hebben op grootheden als een uurgemiddelde, een daggemiddelde of een piekwaarde van de reeks waarmeningen over een jaar.

Stand van zaken implementatie Europese normen in de Nederlandse regelgeving

In 1996 is op Europees niveau een nieuwe wetgeving aangenomen voor de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit. Deze is beschreven in de kaderrichtlijn luchtkwaliteit (EU, 1996). Voor 13 verschillende stoffen is de normstelling nader uitgewerkt in vier zogenaamde dochterrichtlijnen. In de dochterrichtlijnen staat per stof het tijdstip waarop nieuwe normen van kracht zijn.

  • De eerste dochterrichtlijn uit 1999 gaat over zwaveldioxide (SO2), stikstofdioxide (NO2), stikstofoxiden (NOx), zwevende deeltjes (PM10) en lood (Pb) (EU, 1999). Deze richtlijn is sinds 19 juli 2001 van kracht in Nederland.
  • De tweede dochterrichtlijn uit 2000 gaat over koolmonoxide (CO) en benzeen (C6H6) (EU, 2000) en is sinds 13 december 2002 van kracht in Nederland.
  • De derde dochterrichtlijn uit 2002 gaat over ozon (O3) (EU, 2002) en is met ingang van 9 september 2003 van kracht in Nederland.
  • De vierde dochterrichtlijn gaat over Arseen (As), Cadmium (Cd), Kwik (Hg), Nikkel (Ni) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) en is als enige nog in voorbereiding (EU, 2003).
Toelichting ozonnormen    
Norm voor volksgezondheid   Norm voor natuur
De nieuwe Europese norm voor blootstelling van de bevolking aan hoge ozonconcentraties (EU, 2002) betreft een streefwaarde van 120 µg/m3, voor de hoogste 8-uursgemiddelde ozonconcentratie per dag. Deze streefwaarde mag in 2010 op niet meer dan 25 dagen per kalenderjaar worden overschreden, gemiddeld over drie jaar. Middeling vindt plaats over het betreffende jaar en de twee voorafgaande jaren.

Het hoogste 8-uursgemiddelde van de ozonconcentratie van een dag wordt bepaald door onderzoek van de voortschrijdende gemiddelden over perioden van acht uur, die uit uurwaarden berekend en ieder uur bijgewerkt worden. Elk aldus berekend gemiddelde over acht uur geldt voor de dag waarop de periode van acht uur eindigt, dat wil zeggen dat de eerste berekeningsperiode voor een bepaalde dag loopt van 17.00 uur op de dag daarvoor tot 01.00 uur op die dag, en de laatste berekeningsperiode van 16.00 uur tot 24.00 uur.

  De AOT40 (Accumulated Ozone exposure over a Threshold of 40 ppb) is een voor de natuur relevante maat om ozonconcentraties in uit te drukken. De AOT40 houdt rekening met zowel de mate van overschrijding van de drempelwaarde van 80 µg/m3 (= 40 ppb) als met de tijdsduur van die overschrijding. De berekening van deze norm vindt alleen plaats in de drie zomermaanden mei - juli, van 08:00h tot 20:00h (Midden Europese Tijd).

Voor bescherming van de vegetatie is een streefwaarde vastgesteld van 18.000 (µg/m3·uur), gemiddeld over 5 jaar. Middeling vindt plaats over het betreffende jaar en de vier voorafgaande jaren. Er is een langetermijndoelstelling vastgesteld van 6.000 (µg/m3·uur).

Referenties

Relevante informatie

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2003). Nationale luchtkwaliteit: overzicht normen (indicator 0237, versie 04 , 3 oktober 2003 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.