Grootschalige luchtverontreiniging: Uitstoot van NEC-stoffen 1990-2024

Uitstoot van de NEC-stoffen NO_x, NH_3, PM_2,5, NMVOS en SO₂ neemt af

De emissies van de meeste NEC-stoffen nemen sinds 2005 langzaam af. Dit geldt zowel voor de verzurende stoffen ammoniak en zwaveldioxide als voor fijnstof (PM_2,5) en NMVOS. Zie figuur ‘Totaal volgens doel 2020-2029 en 2030’. Alleen de uitstoot van stikstofoxiden daalt in een hoger tempo.

Toetsingskader emissies onder de NEC-richtlijn 

De emissies zijn weergegeven volgens de definities van de EU-richtlijn over Nationale Emissieplafonds (NECD of ook wel NEC-richtlijn). Onder deze richtlijn gelden met ingang van 2020 relatieve reductiedoelstellingen voor de periode 2020-2029. Ook zijn er reductiedoelen voor de periode 2030 en verder. Relatief betekent hier: ten opzichte van de uitstoot in 2005.  

De emissies van alle NEC-stoffen in 2024 voldoen aan de reductiedoelstellingen voor de periode 2020-2029. Dit is te zien in de onderstaande tabel. De tabel toont de emissies in 2024 en de reductiedoelen ten opzichte van 2005 voor de emissiereeks 1990-2024. De emissies van alle NEC-stoffen in 2024 voldoen ook al aan de reductiedoelstellingen voor de periode vanaf 2030. 

Sommige emissies worden niet meegeteld voor toetsing aan de NEC-reductiedoelen. Zo vallen de NO_x- en NMVOS-emissies van mestmanagement en landbouwbodems niet onder de NECD-richtlijn; net als de emissies van zeescheepvaart en van luchtvaart boven 3000 voet. Voor de luchtverontreinigende emissies van de zeescheepvaart zie: Emissies door de zeescheepvaart, 1990-2022.
Verder mogen landen volgens de NECD-richtlijn zelf bepalen of ze de emissies van brandstoffen willen rapporteren op basis van de hoeveelheid gebruikte brandstof of de hoeveelheid verkochte brandstof. Nederland heeft ervoor gekozen om de emissies van NEC-stoffen van wegverkeer en visserij te berekenen op basis van verkochte brandstoffen, en emissies uit andere bronnen op basis van verbruikte brandstoffen.

Nieuwe (wetenschappelijke) inzichten maken het nodig emissiereeksen ieder jaar opnieuw te berekenen. De berekende uitstoot kan door deze nieuwe inzichten ieder jaar veranderen. Dit kan ook gelden voor de emissie in het referentiejaar 2005. En dat heeft invloed op de benodigde reductie in absolute zin. Dit komt doordat de te realiseren reductie bepaald is als een percentage van de emissie in 2005. Een overzicht van nieuwe inzichten en aangepaste rekenmethodieken is te vinden op Luchtverontreinigende stoffen | Emissieregistratie.

Uitstoot stikstofoxiden (NO_x) met 62 procent afgenomen sinds 2005

De NEC-reductiedoelstelling voor 2020-2029 is voor stikstofoxiden 45 procent. Sinds 2005 is de uitstoot gedaald met 62 procent en voldoet daarmee ruim aan de NEC-reductiedoelstelling. 

De daling van de NO_x-emissies komt vooral door:

• strengere emissie-eisen aan personenauto's en vrachtverkeer (Euro-normen);
• maatregelen zoals toepassen van SCR (Selectieve Katalytische Reductie) in de industrie, bij raffinaderijen en in de energiesector;
• betere isolatie en een grotere inzet van hoogrendementsketels in woningen en bedrijfsgebouwen;
• een lagere inzet van steenkool in de Energiesector.

De dalende trend van de NO_x-emissies zet zich voort in 2024, deze nemen met 4,9 kton af ten opzichte van 2023. Deze daling wordt veroorzaakt door afnemende emissies in de sector Verkeer en Vervoer (door strengere emissienormen en een steeds moderner wagenpark) en voor een kleiner deel bij Elektriciteitsopwekking (minder elektriciteit opgewekt met steenkool).

Uitstoot ammoniak (NH₃) met 27 procent afgenomen sinds 2005

De NEC-reductiedoelstelling voor 2020-2029 is voor ammoniak 13 procent. Sinds 2005 is de uitstoot met 27 procent afgenomen. Daarmee voldoet de uitstoot aan de NEC-reductiedoelstelling. 

In de periode tot 2013 nam de uitstoot van ammoniak af door krimp van de veestapel, eiwitarm voer, het afdekken van mestopslagen, emissiearm bemesten en emissiearme stallen. De grootste bijdrage leverde emissiearm bemesten. Hierbij vervluchtigt er minder ammoniak, waardoor er meer stikstof in de bodem beschikbaar komt voor het gewas en er minder kunstmest nodig is.
Tussen 2014 en 2017 nam de uitstoot van ammoniak weer toe. De twee belangrijkste oorzaken voor deze stijging waren de groei van de melkveestapel en de veranderde voedselsamenstelling voor het vee. Deze toename werd voor een deel afgezwakt door schonere stalsystemen voor varkens en pluimvee.
Vanaf 2018 nemen de NH₃-emissies weer af. Dit komt door afnemende dieraantallen van rundvee, (fok)varkens en pluimvee (leghennen), een verdere toename in het gebruik van emissiearme varkensstallen en de verplichte mestverdunning bij toepassing van mest op klei en veen grasland.
De emissie van NH₃ nam in 2024 met 4,6 kton af ten opzichte van 2023. Deze afname vindt vooral plaats in de sector Landbouw. De  voornaamste oorzaken zijn een kleinere veestapel en minder gebruik van meststoffen met ureum.

Uitstoot fijnstof (PM_2,5) met 51 procent gedaald sinds 2005

De NEC-reductiedoelstelling voor de periode 2020-2029 is voor fijnstof 37 procent. Sinds 2005 is de uitstoot van PM_2,5 met 51 procent afgenomen. Daarmee voldoet de uitstoot aan de NEC-reductiedoelstelling.

De afname van de uitstoot van fijnstof vond vooral plaats bij de bedrijven en het (weg)verkeer. De afname bij de bedrijven (industrie, energiesector en raffinaderijen) is vooral te danken aan milieuregelgeving. Die regelgeving heeft geleid tot maatregelen zoals procesaanpassingen en een toename van het gebruik van luchtfilters. De daling bij het wegverkeer is het gevolg van de Europese emissie-eisen aan nieuwe auto's. 
Ten opzichte van 2023 namen de PM_2,5-emissies in 2024 met 0,4 kton af. Deze afname doet zich vooral voor in de sector Consumenten, als gevolg van lagere emissies door sfeerverwarming. Er is minder hout gestookt en oude kachels zijn vervangen door nieuwere met minder uitstoot. Ook de sector Verkeer en Vervoer draagt bij aan de afname van de PM_2,5-emissie. Dit komt doordat oude voertuigen worden vervangen door nieuwe, en door strengere emissienormen.

Uitstoot vluchtige organische stoffen (NMVOS) met 26 procent afgenomen sinds 2005

De NEC-reductiedoelstelling voor 2020-2029 is voor NMVOS 8 procent. Sinds 2005 is de uitstoot van NMVOS met 26 procent afgenomen. Daarmee voldoet de uitstoot aan de NEC-reductiedoelstelling.
De daling van de NMVOS-emissies komt vooral door maatregelen in het kader van het Koolwaterstoffen 2000-programma en het Nationaal Reductieplan NMVOS. Daarnaast zijn de emissies in de verkeerssector gedaald, doordat de emissie-eisen voor het wegverkeer (Euro-normen) regelmatig zijn aangescherpt.

In 2020 nam de totale uitstoot van NMVOS met 8,7 kiloton toe ten opzichte van 2019 door de gestegen verkoop van handdesinfectiemiddelen tijdens de coronapandemie. Daarna zijn de totale NMVOS-emissies weer gedaald. In 2024 is de totale uitstoot van NMVOS 16,4 kton lager dan in 2020 en 3,1 kton lager dan in 2023. De afname in 2024 ten opzichte van 2023 doet zich vooral voor in de sector Consumenten, door een daling van het gebruik van schoonmaakmiddelen, handdesinfectiemiddelen en cosmetica.  

Uitstoot zwaveldioxide (SO₂) met 77 procent afgenomen sinds 2005

De NEC-reductiedoelstelling voor 2020-2029 is voor zwaveldioxide 28 procent. Sinds 2005 is de uitstoot gedaald met 77 procent en voldoet daarmee ruim aan de NECD-reductiedoelstelling.
De uitstoot van zwaveldioxide is vooral gedaald door maatregelen in de energiesector, raffinaderijen en de industrie, zoals:
-           rookgasreiniging bij raffinaderijen, de industrie en de energiesector;
-           overgang van olie- naar gasstook bij raffinaderijen en in de chemische industrie;
-           inzet van kolen met een lager zwavelgehalte in de kolengestookte energiecentrales.
Daarnaast  is ook de SO₂-emissie van verkeer en vervoer afgenomen door de verlaging van het zwavelgehalte van de brandstoffen.
De sterke daling van de SO₂-emissie in periode 2007-2013 komt vooral doordat raffinaderijen zijn overgeschakeld op het stoken van gas in plaats van olie, en door het verder aanscherpen van normen voor het maximaal zwavelgehalte van rode diesel. Rode diesel wordt gebruikt door de binnenvaart, visserij en (vóór 2013) door mobiele werktuigen.
In 2024 is de SO₂-emissie ten opzichte van 2023 verder afgenomen met 1,6 kton. Deze afname vond vooral plaats bij de raffinaderijen en bij elektriciteitsopwekking (minder steenkool gebruikt).

Internationale rapportage emissies

De emissiegegevens worden ook internationaal, in de vorm van het Informative Inventory Report (IIR) en bijbehorende NFR-tabellen, geleverd aan het European Monitoring and Evaluation Programme/European Environment Agency (EMEP/EEA).