Emissie naar lucht, water en bodem

Stikstof- en fosforbalans van zoet oppervlaktewater, 1986-2009

U bekijkt op dit moment een archiefversie van een afgesloten indicator. De actuele indicatorversie met de reden voor het afsluiten, kunt u via deze link bekijken.

De lozingen van stikstof en fosfor zijn tussen 1986 en 2009 aanzienlijk gedaald. De ophoping van deze stoffen in het milieu wordt in belangrijke mate bepaald door de aan- en afvoer via rivieren.

  1986 1990 2000 2005 2007 2008 2009
               
  miljoen kg N          
Stikstof            
Totale aanvoer 683 494 438 330 392 332 300
  Grensoverschrijdende rivieren 540 362 312 252 281 248 220
  Lozingen 1)              
    industrie 23 18 6 4 4 4 4
    huishoudens 36 36 23 18 14 13 12
    landbouw 2) 6 6 3 3 3 3 3
  Landbouwgrond 3) 52 49 73 38 71 47 47
  Overige grond 3) 11 5 10 5 9 7 7
  Depositie 4) 15 18 11 10 10 10 7
               
Totale afvoer 683 494 438 330 392 332 300
  Naar zee (via rivieren) 5) 550 343 339 233 294 246 223
  Baggerspecie 7 6 3 3 3 3 3
  Ophoping (accumulatie) 126 145 96 94 95 83 74
               
  miljoen kg P          
Fosfor            
Totale aanvoer 77 44 26 16 18 19 15
  Grensoverschrijdende rivieren 46 20 17 10 11 13 9
  Lozingen 1)              
    industrie 15 16 2,2 1,0 0,9 1 0,8
    huishoudens 11 4 2,1 1,8 1,7 1,6 1,5
    landbouw 2) 0,5 0,5 0,2 0,2 0,2 0,1 0,1
  Landbouwgrond 3) 2,8 2,4 3,8 2,6 4,1 3,1 3,1
  Overige grond 3) 0,4 0,3 0,5 0,4 0,5 0,4 0,4
  Depositie 0 0 0 0 0 0 0
               
Totale afvoer 77 44 26 16 18 19 15
  Naar zee (via rivieren) 5) 42 23 18 10 14 13 15
  Baggerspecie 6 5 3 2 2 2 2
  Ophoping (accumulatie) 29 16 5 4 2 4 -2
 
Bron: CBS (2011). CBS/aug11/0194
1) Exclusief lozingen op zee.
2) Emissies naar water door het meemesten van sloten en lozingen in het spui- en drainagewater uit de glastuinbouw.
3) Uit- en afspoeling volgens Modelberekeningen (STONE 2.3) (Emissieregistratie, 2011).
4) Gebaseerd op een zoetwateroppervlak van 0,36 miljoen ha en een gemiddelde natte en droge depositie van 20 kg N/ha in 2009.
5) Bron: Ospar Commission.

Ontwikkeling lozingen op oppervlaktewater

Tussen 1986 en 2009 zijn de lozingen op het oppervlaktewater flink afgenomen: de lozing van stikstof met 71 procent en de lozing van fosfor met ruim 90 procent. Door saneringen bij diverse bedrijven en aanpassing van productieprocessen bedroeg de afname in de industrie voor stikstof ruim 80 procent en voor fosfor 95 procent. Bij de huishoudens is de daling, voor stikstof 67 procent en bij fosfor 86 procent, vooral het gevolg van aanpassingen bij rioolwaterzuiveringsinrichtingen voor stikstof- en fosfaatverwijdering en de invoering van fosfaatvrije wasmiddelen.

Toelichting ophoping

Veranderingen in de emissie zijn niet altijd terug te zien in de ophoping. De aan- en afvoer via rivieren wordt in belangrijke mate bepaald door het weer. In jaren met veel regen is de accumulatie laag doordat er meer nutriënten worden afgevoerd.

Beleidsdoel

Om aan de Europese Nitraatrichtlijn te kunnen voldoen, moet de uitspoeling van nutriënten uit de landbouw omlaag. Strengere wetgeving, onder meer via het mineralenaangiftesysteem (MINAS) (tot en met 2005) en de nieuwe Meststoffenwet (vanaf 1 januari 2006), moet de overschotten uit de landbouw verder terugdringen.

Referenties

Relevante informatie

Technische toelichting

Naam van het gegeven

Stikstof- en fosforbalans van zoet oppervlaktewater

Omschrijving

Ontwikkeling van de aanvoer (via grensoverschrijdende rivieren, lozingen, landbouwgrond, overige grond en depositie) en afvoer (via rivieren naar de zee, via baggerspecie, ophoping) van de nutriënten stikstof en fosfor voor zoet oppervlaktewater.

Verantwoordelijk instituut

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Berekeningswijze

Voor de berekening van de accumulatie worden gegevens gebruikt uit diverse CBS-statistieken zoals milieustatistieken (dierlijke mest, afvalwater, luchtemissies en afvalstoffen). Ook is een deel van de basisgegevens afkomstig uit externe bronnen zoals Emissieregistratie, Planbureau voor de Leefomgeving en Rijkswaterstaat-Waterdienst (voorheen RIZA). Tenslotte wordt informatie geput uit literatuuronderzoek en worden enkele bedrijven telefonisch en/of schriftelijk benaderd voor gegevensverstrekking.Meer informatie over de berekeningsmethode geeft het artikel Balansen van mineralen en zware metalen (CBS, 2006) en de website van de Emissieregistratie (meta-informatie) (Emissieregistratie, 2011).

Basistabel

StatLine: Stikstof en fosfor in Nederland (CBS, 2011);Website van de Emissieregistratie (Emissieregistratie, 2011).

Geografisch verdeling

Nederland

Verschijningsfrequentie

Jaarlijks

Achtergrondliteratuur

Balansen van mineralen en zware metalen (CBS, 2006) (korte methodenbeschrijving);Website van de Emissieregistratie (Emissieregistratie, 2011).

Opmerking

Als gevolg van nieuwe inzichten zijn voor de jaren vanaf 2000 de gegevens over de lozingen door de landbouw gewijzigd ten opzichte van de gegevens in de vorige versie van deze indicator. Deze aanpassingen hebben tevens een wijziging van de gegevens over de totale aanvoer en afvoer, alsmede van de gegevens over de ophoping tot gevolg.

Betrouwbaarheidscodering

C (schatting, gebaseerd op een groot aantal (accurate) metingen; de representativiteit is grotendeels gewaarborgd).

Archief van deze indicator

Referentie van deze webpagina

CBS, PBL, RIVM, WUR (2011). Stikstof- en fosforbalans van zoet oppervlaktewater, 1986-2009 (indicator 0194, versie 12 , 19 augustus 2011 ). www.clo.nl. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University and Research, Wageningen.

Het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.